ಒಂಬತ್ತನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ
॥ ಶ್ರೀಗಣೇಶಾಯ ನಮಃ । ಶ್ರೀಶಿವ ಉವಾಚ । ವರದಾನಪ್ರಭವೇಣ ಗುಣೇಶೋ ಜ್ಞಾನವಾನಭೂತ್ । ಸಮರ್ಥೋ ಭಗವಾನ್ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಸ್ರಷ್ಟುಂ ತತ್ರ ಮನೋ ದಧೇ ॥೧॥
ತಸ್ಯ ನಿಃಶ್ವಾಸತೋ ವೇದಾ ನಿಃಸೃತಾ ರೂಪಧಾರಿಣಃ । ಸರ್ವಜ್ಞಾನಕರಾಃ ಸಾಕ್ಷಾದ್ಭಾಸ್ವನ್ತೋ ಗುರವಃ ಸತಾಮ್ ॥೨॥
ಪಶ್ಚಾತ್ತೇನ ಗುಣೇಶೇನ ಸಮಭೂತಾತ್ಮಕಂ ಜಗತ್ । ಸೃಷ್ಟಂ ಸುಷುಪ್ತಿಸಂಜ್ಞಂ ಚ ಮಹತ್ತತ್ತ್ವಾದಿಭಿಃ ಸಮೈಃ ॥೩॥
ಆನಂದವ್ಯವಹಾರತ್ವಾತ್ ಪ್ರಧಾನಮಿತಿ ಕಥ್ಯತೇ । ಕಾರಣಂ ದ್ವಂದ್ವಭಾವಾನಾಂ ತೇನ ಕಾರಣಕಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ॥೪॥
ಶ್ರೀಗಣೇಶನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಶ್ರೀಶಿವನು ಹೇಳಿದನು: ವರದಾನದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಗುಣೇಶನು ಜ್ಞಾನಿಯಾದನು. ಸಮರ್ಥನಾದ ಆ ಭಗವಂತನು ಸ್ವತಃ ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿದನು.
ಅವನ ನಿಟ್ಟುಸಿರಿನಿಂದ ರೂಪಧಾರಿಗಳಾದ ವೇದಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದವು. ಅವು ಎಲ್ಲ ಜ್ಞಾನವನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡುವ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ, ಸಜ್ಜನರ ಗುರುಗಳಾಗಿವೆ.
ಅನಂತರ ಗುಣೇಶನು ಸಮಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಹತ್ತತ್ತ್ವಾದಿಗಳಿಂದ, ಸಮಭೂತಾತ್ಮಕವಾದ ಸುಷುಪ್ತಿಯೆಂಬ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಜಿಸಿದನು.
ಆನಂದದ ವ್ಯವಹಾರವುಳ್ಳದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಪ್ರಧಾನವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ದ್ವಂದ್ವಭಾವಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಕಾರಣಕವೆಂದೂ ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಮಾಯಾ ತಮಃಕರೀ ಯಸ್ಮಾತ್ತೇನ ತಾಮಸತಾಂ ಗತಮ್ । ಸಮಾನವ್ಯವಹಾರಂ ಚ ಪ್ರಧಾನಂ ಮೋಹದಂ ಬಭೌ ॥೫॥
ಸ್ವಸ್ಯಾಪಿ ಜಡಭಾವಶ್ಚ ತೇನ ನ ಜ್ಞಾಯತೇ ಸದಾ । ಕಿಂ ಕರ್ತವ್ಯಮಕರ್ತವ್ಯಮಿತಿ ತೇನ ತತೋ ಮಹತ್ ॥೬॥
ತಪಃ ಕೃತಂ ಮಹೋಗ್ರಂ ಚ ದಿವ್ಯವರ್ಷಸಹಸ್ರಕಮ್ । ತೇನ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷತಾಂ ಯಾತೋ ಗಣೇಶೋ ಭಕ್ತವತ್ಸಲಃ ॥೭॥
ಸ್ತುತಃ ಪ್ರಪೂಜಿತಸ್ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಮಹಾಯಶಾಃ । ಸಾಮರ್ಥ್ಯಂ ಯೋಗರೂಪಂ ಚ ದದೌ ಪರಮಭಾವಿತಃ ॥೮॥
ಮಾಯೆಯು ತಮಸ್ಸನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದರಿಂದ ಅದು ತಾಮಸಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತು. ಸಮಾನ ವ್ಯವಹಾರವುಳ್ಳ ಆ ಪ್ರಧಾನವು ಮೋಹವನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿತು.
ಜಡಭಾವದಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ತನ್ನನ್ನೂ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು, ಏನು ಮಾಡಬಾರದು ಎಂಬುದನ್ನೂ ತಿಳಿಯಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅನಂತರ ಮಹತ್ತರವಾದ—
ಅತ್ಯುಗ್ರವಾದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಒಂದು ಸಾವಿರ ದಿವ್ಯವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಮಾಡಿತು. ಅದರಿಂದ ಭಕ್ತವತ್ಸಲನಾದ ಗಣೇಶನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು.
ಆ ಕಾರಣಕವು ಸ್ತುತಿಸಿ ಪೂಜಿಸಿದಾಗ ಮಹಾಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಅವನು ಪರಮಭಾವದಿಂದ ಯೋಗರೂಪದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನೀಡಿದನು.
ವೇದೈಶ್ಚಾಪಿ ಕೃತಂ ಘೋರಂ ತಪಃ ಪರಮದಾರುಣಮ್ । ತೇಷಾಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷತಾಂ ಯಾತೋ ವಿಘ್ನೇಶೋ ವಿಘ್ನವಾರಣಃ ॥೯॥
ವೇದೈಶ್ಚ ಸಂಸ್ತುತೋ ದೇವಃ ಸ್ತೋತ್ರೈಃ ಸ್ವಸ್ವಸಮುದ್ಭವೈಃ । ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಪತ್ಯಸೂಕ್ತೇನ ಬಹ್ವೃಚಃ ಸ್ತುತವಾನ್ ಪ್ರಭುಮ್ ॥೧೦॥
ಗಣೇಶಶಾಂತಿಕರೇಣೈವ ಯಜುಸ್ತಂ ಸ್ತುತವತ್ತಥಾ । ನಾನಾಷ್ಟಕಾರ್ಥಕೃತಸ್ತೋತ್ರೈಸ್ತೇನ ಸಾಮ್ನಾ ಚ ಸಂಸ್ತುತಃ ॥೧೧॥
ಅಥರ್ವಶೀರ್ಷಕಂ ನಾಮ ತೇನೈವಾಥರ್ವಣಾಸ್ತುತಃ । ಇತ್ಯಾದಿ ಗಾಣಪತ್ಯೈಶ್ಚ ಸ್ತೋತ್ರೈರ್ನಾನಾವಿಧೈಃ ಸ್ತುತಃ ॥೧೨॥
ವೇದಗಳೂ ಅತ್ಯಂತ ದಾರುಣವಾದ ಘೋರತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿದವು. ವಿಘ್ನಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ವಿಘ್ನೇಶನು ಅವುಗಳ ಮುಂದೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು.
ವೇದಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ದೇವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದವು. ಋಗ್ವೇದವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಪತ್ಯಸೂಕ್ತದಿಂದ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿತು.
ಯಜುರ್ವೇದವು ಗಣೇಶಶಾಂತಿಕರದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿತು. ಸಾಮವೇದವು ನಾನಾ ಅಷ್ಟಕಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿತು.†
ಅಥರ್ವವೇದವು ಅಥರ್ವಶೀರ್ಷಕವೆಂಬ ಸ್ತೋತ್ರದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿತು. ಹೀಗೆ ನಾನಾ ಬಗೆಯ ಗಾಣಪತ್ಯ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ಅವನು ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು.
ಪೂಜಿತೋ ಮೂಲಮಂತ್ರೇಣ ಸಂತುಷ್ಟಸ್ತೇನ ವಿಘ್ನಹಾ । ಸರ್ವೇಷಾಂ ಗುರುರೂಪಾ ವೈ ಭವಿಷ್ಯಥ ವರಂ ದದೌ ॥೧೩॥
ಸರ್ವಮಾನ್ಯಾ ಜಗತ್ಪೂಜ್ಯಾ ವೇದಾಸ್ತೇನ ಕೃತಾಸ್ತದಾ । ಸಾಂಗೋಪಾಂಗಸಮಾಚಾರಾ ಗುರವಸ್ತೇ ಮತಾಃ ಖಲು ॥೧೪॥
ಮೂಲಮಂತ್ರದಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ವಿಘ್ನಹರನು “ನೀವು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಗುರುಸ್ವರೂಪರಾಗುವಿರಿ” ಎಂಬ ವರವನ್ನು ನೀಡಿದನು.
ಆಗ ಅವನು ವೇದಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲರಿಂದ ಮಾನ್ಯವಾಗುವಂತೆಯೂ ಜಗತ್ತಿನಿಂದ ಪೂಜ್ಯವಾಗುವಂತೆಯೂ ಮಾಡಿದನು. ಅಂಗೋಪಾಂಗಗಳ ಸಮಾಚಾರಸಹಿತವಾದ ಅವು ಗುರುಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.
ಪಾರ್ವತ್ಯುವಾಚ । ತಮೋಗುಣಮಯಂ ಸ್ವಾಮಿನ್ ಪ್ರಧಾನಂ ಸಮರೂಪಕಮ್ । ವರಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಗಣೇಶಾತ್ತು ಕಿಂ ಕೃತಂ ತೇನ ತದ್ವದ ॥೧೫॥
ಮುದ್ಗಲ ಉವಾಚ । ಪ್ರಿಯೋಕ್ತಂ ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಹೃಷ್ಟರೋಮಾ ಮಹೇಶ್ವರಃ । ತಾಂ ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಸ್ಮಯನ್ನಿವ ಸುಶಾಂತಧೀಃ ॥೧೬॥
ಶ್ರೀಶಿವ ಉವಾಚ । ಶೃಣು ಪ್ರಿಯೇ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಗಣೇಶಪ್ರೀತಿವರ್ಧನೇ । ವಿಭೂತಿಂ ತಸ್ಯ ದೇವಸ್ಯ ತ್ವಂ ವೈ ಭಾಗ್ಯವತೀ ಶಿವೇ ॥೧೭॥
ಪಾರ್ವತಿ ಹೇಳಿದಳು: ಸ್ವಾಮಿಯೇ, ತಮೋಗುಣಮಯವೂ ಸಮರೂಪವೂ ಆದ ಪ್ರಧಾನವು ಗಣೇಶನಿಂದ ವರವನ್ನು ಪಡೆದ ಮೇಲೆ ಏನು ಮಾಡಿತು? ಅದನ್ನು ಹೇಳು.
ಮುದ್ಗಲನು ಹೇಳಿದನು: ಪ್ರಿಯೆಯ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ರೋಮಾಂಚನಗೊಂಡ, ಸುಶಾಂತಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಭಗವಾನ್ ಮಹೇಶ್ವರನು ನಗುವವನಂತೆ ಅವಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
ಶ್ರೀಶಿವನು ಹೇಳಿದನು: ಗಣೇಶನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಪ್ರಿಯೆ, ಕೇಳು; ಆ ದೇವನ ವಿಭೂತಿಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಶಿವೆ, ನೀನು ಭಾಗ್ಯವತಿ.
ಗಣೇಶವರದಾನೇನ ಸೃಷ್ಟಂ ತೇನಾಪಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಕಮ್ । ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭಮಾಂತರ್ಯಂ ಸಾತ್ತ್ವಿಕಂ ಸ್ವಪ್ನರೂಪಕಮ್ ॥೧೮॥
ಮಹದಾದಿಮಹಾತತ್ತ್ವೈಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಭೂತೈಶ್ಚ ಸಂಯುತಮ್ । ದ್ವಂದ್ವವಿಜ್ಞಾನಮೂಲಂ ತದಂತರಿಕ್ಷಸ್ಥಿತಂ ಬಭೌ ॥೧೯॥
ಬೋಧಹೀನೇನ ತೇನೈವ ತಪಸ್ತಪ್ತಂ ಸುದುಷ್ಕರಮ್ । ತೇನ ತುಷ್ಟೋ ಗಣೇಶಾನೋ ವಾಂಛಿತಂ ಪ್ರದದೌ ವರಮ್ ॥೨೦॥
ವರದಾನಪ್ರಭವೇಣ ನಾನಾಸಾಮರ್ಥ್ಯವಾನಭೂತ್ । ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭೋ ಭಗವಾನ್ ಸ್ವಪ್ನಮಾಯಾಧರಃ ಪ್ರಭುಃ ॥೨೧॥
ಗಣೇಶನ ವರದಾನದಿಂದ ಆ ಪ್ರಧಾನವೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ, ಆಂತರ್ಯವಾದ, ಸಾತ್ತ್ವಿಕವಾದ, ಸ್ವಪ್ನರೂಪವಾದ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭವನ್ನು ಸೃಜಿಸಿತು.
ಮಹತ್ತಾದಿ ಮಹಾತತ್ತ್ವಗಳೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಭೂತಗಳೂ ಕೂಡಿದ, ದ್ವಂದ್ವವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಮೂಲವಾದ ಅದು ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿತು.
ಬೋಧವಿಲ್ಲದ ಆ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭವೇ ಅತ್ಯಂತ ದುಷ್ಕರವಾದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿತು. ಅದರಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಗಣೇಶನು ಬಯಸಿದ ವರವನ್ನು ನೀಡಿದನು.
ವರದಾನದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಸ್ವಪ್ನಮಾಯೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಪ್ರಭು ಭಗವಾನ್ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭನು ನಾನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದನು.
ತೇನ ಸ್ಥೂಲಸ್ವರೂಪಂ ಯತ್ಸೃಷ್ಟಂ ರಾಜಸಸಂಜ್ಞಕಮ್ । ಜಾಗ್ರದ್ಭೋಗಕರಂ ಪೂರ್ಣಂ ತತ್ತ್ವೈಶ್ಚ ಸ್ಥೂಲರೂಪಿಭಿಃ ॥೨೨॥
ಜ್ಞಾನಹೀನೇನ ತೇನಾಥ ತಪಸ್ತಪ್ತಂ ಸುದಾರುಣಮ್ । ತಪಸಾ ಚೈವ ಸಂತುಷ್ಟೋ ಗಣೇಶಃ ಕರುಣಾನಿಧಿಃ ॥೨೩॥
ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷತಾಂ ಯಯೌ ತಸ್ಯ ಜಾಗ್ರದನ್ನಮಯಸ್ಯ ಚ । ತೇನಾಪಿ ಪೂಜಿತೋ ದೇವಃ ಸ್ತುತಸ್ತಸ್ಮೈ ವರಂ ದದೌ ॥೨೪॥
ವರದಾನಪ್ರಭಾವೇಣ ನಾನಾಸಾಮರ್ಥ್ಯವಾನಭೂತ್ । ಈಶ್ವರೋಽನ್ನಮಯಶ್ಚಾಸಾವೇಕೋನೇಕಮಕಲ್ಪಯತ್ ॥೨೫॥
ಅವನು ಸ್ಥೂಲರೂಪದ ತತ್ತ್ವಗಳಿಂದ ಪೂರ್ಣವಾದ, ರಾಜಸವೆಂಬ ಹೆಸರಿನ, ಜಾಗ್ರದ್ಭೋಗವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಸ್ಥೂಲಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಸೃಜಿಸಿದನು.
ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದ ಆ ಸ್ಥೂಲಸ್ವರೂಪವು ಅನಂತರ ಅತ್ಯಂತ ದಾರುಣವಾದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿತು. ಆ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಕರುಣಾನಿಧಿಯಾದ ಗಣೇಶನು ಸಂತೋಷಗೊಂಡನು.
ಆ ಜಾಗ್ರದನ್ನಮಯನ ಮುಂದೆ ಗಣೇಶನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು. ಅವನಿಂದಲೂ ಪೂಜಿಸಿ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದೇವನು ಅವನಿಗೆ ವರವನ್ನು ನೀಡಿದನು.
ವರದಾನದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಅನ್ನಮಯನಾದ ಆ ಈಶ್ವರನು ನಾನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಪಡೆದು, ಏಕನಾಗಿದ್ದವನು ಅನೇಕವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದನು.†
ಜಾಗ್ರತ್ಸ್ವಪ್ನಸುಷುಪ್ತ್ಯಾಖ್ಯತ್ವವಸ್ಥಾಪ್ರಚುರಾಣಿ ಚ । ಭಿನ್ನಭಿನ್ನಾನಿ ಜಾತಾನಿ ಕೋಟಿಶಃ ಕೋಟಿಶಃ ಖಲು ॥೨೬॥
ಗುಣೇಶರೋಮಕೂಪೇಭ್ಯೋ ನಿಃಸೃತಾನಿ ಮಹನ್ತಿ ಚ । ಅಂಡಾನಿ ಭಿನ್ನಭಿನ್ನಾನಿ ಸರ್ವತಃ ಸಂಸ್ಥಿತಾನಿ ಚ ॥೨೭॥
ವ್ಯಾಪ್ಯರೂಪಾಣಿ ಚಾಂಡಾನಿ ವ್ಯಾಪಕಶ್ಚ ಗುಣೇಶ್ವರಃ । ತಯೋರಭೇದಭಾವೇ ಸಾ ಪ್ರಕೃತಿರ್ಬ್ರಹ್ಮಬಿಂದುಕಮ್ ॥೨೮॥
ಜಾಗ್ರತ್, ಸ್ವಪ್ನ ಮತ್ತು ಸುಷುಪ್ತಿ ಎಂಬ ಅವಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಭಿನ್ನ ಭಿನ್ನ ಅಂಡಗಳು ಕೋಟಿಕೋಟಿಯಾಗಿ ಉಂಟಾದವು.†
ಗುಣೇಶನ ರೋಮಕೂಪಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನ ಭಿನ್ನವಾದ ಮಹಾ ಅಂಡಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ನೆಲೆಸಿದವು.
ಅಂಡಗಳು ವ್ಯಾಪಿಸಲ್ಪಡುವ ರೂಪಗಳು; ಗುಣೇಶ್ವರನು ವ್ಯಾಪಕನು. ಅವೆರಡರ ಅಭೇದಭಾವದಲ್ಲಿ ಆ ಪ್ರಕೃತಿಯು ಬ್ರಹ್ಮಬಿಂದುವಾಗಿದೆ.
ಜಾಗ್ರತಾ ಸೃಷ್ಟಮಾಕಾಶಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಸರ್ವಪ್ರಕಾಶಕಮ್ । ಶಬ್ದಮಾತ್ರಮಯಂ ಭೂತಮಾದಿರೂಪಂ ಸನಾತನಮ್ ॥೨೯॥
ಆಕಾಶೇನ ಚ ಸಂಸೃಷ್ಟೋ ವಾಯುಃ ಸ್ಪರ್ಶಗುಣಾತ್ಮವಾನ್ । ವಾಯುನಾ ರೂಪತನ್ಮಾತ್ರೇ ತೇಜಃ ಸೃಷ್ಟಂ ಪ್ರಕಾಶವತ್ ॥೩೦॥
ತೇಜಸಾ ರಸಸಂಯುಕ್ತಾ ಆಪಃ ಸೃಷ್ಟಾಃ ಪ್ರಸಾರಿಣಾ । ಅದ್ಭಿರ್ಗಂಧಗುಣಾ ಪೃಥ್ವೀ ಸೃಷ್ಟಾ ಧಾರಣಧರ್ಮಿಕಾ ॥೩೧॥
ಜಾಗ್ರತ್ಸ್ವರೂಪವು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ, ಬ್ರಹ್ಮವೆನಿಸುವ, ಶಬ್ದಮಾತ್ರಮಯವಾದ, ಭೂತಗಳ ಆದಿರೂಪವಾದ ಸನಾತನ ಆಕಾಶವನ್ನು ಸೃಜಿಸಿತು.
ಆಕಾಶದಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶಗುಣವುಳ್ಳ ವಾಯು ಸೃಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ವಾಯುವಿನಿಂದ ರೂಪತನ್ಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶವುಳ್ಳ ತೇಜಸ್ಸು ಸೃಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.
ಪ್ರಸರಣಶೀಲ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ರಸಯುಕ್ತವಾದ ನೀರು ಸೃಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ನೀರಿನಿಂದ ಗಂಧಗುಣವೂ ಧಾರಣಧರ್ಮವೂ ಉಳ್ಳ ಭೂಮಿಯು ಸೃಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.
ತತ್ರೈಕೈಕಪ್ರವೇಶೇನ ಪಂಚೀಕರಣಭಾಗತಃ । ಪೃಥ್ವೀ ಪಂಚಗುಣಾ ಜಾತಾ ಚತುರ್ಭೂತಪ್ರವೇಶನಾತ್ ॥೩೨॥
ಆಪಶ್ಚತುರ್ಗುಣಾ ಜಾತಾಸ್ತ್ರಯಾಣಾಂ ಸಂಪ್ರವೇಶನಾತ್ । ತೇಜಸ್ತ್ರಿಗುಣತಾಂ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಭೂತಯೋಶ್ಚ ಪ್ರವೇಶನಾತ್ ॥೩೩॥
ವಾಯುರ್ದ್ವಿಗುಣವಾನ್ ಜಾತ ಆಕಾಶಸ್ಯ ಪ್ರವೇಶನಾತ್ । ಆಕಾಶಮೇಕಗುಣ⟦…⟧ ಭೂತಾನಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಸಂಜ್ಞಿತಮ್ ॥೩೪॥
ಪಂಚೀಕರಣದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದರ ಪ್ರವೇಶದಿಂದ, ಉಳಿದ ನಾಲ್ಕು ಭೂತಗಳು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಭೂಮಿಯು ಐದು ಗುಣಗಳುಳ್ಳದ್ದಾಯಿತು.
ಮೂರು ಭೂತಗಳ ಪ್ರವೇಶದಿಂದ ನೀರು ನಾಲ್ಕು ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತು. ಎರಡು ಭೂತಗಳ ಪ್ರವೇಶದಿಂದ ತೇಜಸ್ಸು ಮೂರು ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತು.
ಆಕಾಶದ ಪ್ರವೇಶದಿಂದ ವಾಯುವು ಎರಡು ಗುಣಗಳುಳ್ಳದ್ದಾಯಿತು. ಆಕಾಶವು ಒಂದು ಗುಣವುಳ್ಳದ್ದಾಗಿದ್ದು ಭೂತಗಳ ಬ್ರಹ್ಮವೆಂದು ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.†
ಪಂಚ ಭೂತಾನಿ ಜಾತಾನಿ ವ್ಯವಸ್ಥಾಸಂಯುತಾನಿ ಚ । ಅಷ್ಟಧಾ ಪ್ರಕೃತಿಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಕೋಶರೂಪಾ ಸುಶೋಭನಾ ॥೩೫॥
ತತ್ರ ಕೋಶೀಸ್ವರೂಪೇಣ ಗುಣೇಶೋ ⟦…⟧ ಯತಃ । ತೇನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಮಾಪ್ರಾಪ್ತಾ ಪ್ರಕೃತಿಶ್ಚಾಷ್ಟರೂಪಿಣೀ ॥೩೬॥
ಅಷ್ಟಾವರಣಸಂಯುಕ್ತಮಂಡಂ ಸೃಷ್ಟಂ ಸ್ವಭಾವತಃ । ತತ್ರೈವ ಪುರುಷೋ ಜಜ್ಞೇ ವಿರಾಟ್ ಸ ಭಗವಾನ್ ಶಿವೇ ॥೩೭॥
ಹೀಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಐದು ಭೂತಗಳು ಉಂಟಾದವು. ಸುಶೋಭಿತವಾದ ಕೋಶರೂಪಿಣಿ ಪ್ರಕೃತಿಯು ಎಂಟು ವಿಧವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
ಅಲ್ಲಿ ಕೋಶಿಯ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಗುಣೇಶನು ⟦…⟧. ಅದರಿಂದ ಎಂಟು ರೂಪಗಳ ಪ್ರಕೃತಿಯು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದಿತು.†
ಶಿವೆ, ಸ್ವಭಾವತಃ ಎಂಟು ಆವರಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅಂಡವು ಸೃಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅದರಲ್ಲಿಯೇ ಭಗವಾನ್ ವಿರಾಟ್ ಪುರುಷನು ಹುಟ್ಟಿದನು.
ಪಂಚಾಶತ್ಕೋಟಿವಿಸ್ತಾರಃ ಪೃಥ್ವ್ಯಾಃ ಪ್ರೋಕ್ತೋ ಮಯಾ ಚ ತೇ । ಆಪೋ ದಶಾಧಿಕಾಸ್ತಸ್ಯಾಸ್ತೇಜಸ್ತಾಭ್ಯೋ ದಶಾಧಿಕಮ್ ॥೩೮॥
ತಸ್ಮಾದ್ದಶಾಧಿಕೋ ವಾಯುಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಖಂ ವೈ ದಶಾಧಿಕಮ್ । ತಸ್ಮಾದ್ದಶಾಧಿಕಂ ಜಾಗ್ರದಭಿಮಾನಂ ಪ್ರಕಥ್ಯತೇ ॥೩೯॥
ತಸ್ಮಾದ್ದಶಾಧಿಕಂ ಸ್ವಪ್ನಂ ಮಹತ್ತತ್ತ್ವಮಿತಿ ಸ್ಮೃತಮ್ । ದ್ವಿತೀಯಂ ನಾಮ ತಸ್ಯಾಪಿ ಕಥ್ಯತೇ ಮುನಿಭಿಃ ಸದಾ ॥೪೦॥
ತಸ್ಮಾದ್ದಶಗುಣಾ ಮಾಯಾ ಜ್ಞೇಯಾ ಸೌಷುಪ್ತಿಕಾಽಧಿಕಾ । ಗುಣೇಶಃ ಪುರುಷೋ ಜ್ಞೇಯೋಽನಂತೋಽಪಾರಶ್ಚತುರ್ಥಕಃ ॥೪೧॥
ಭೂಮಿಯ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಐವತ್ತು ಕೋಟಿಯೆಂದು ನಿನಗೆ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ. ನೀರು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹತ್ತುಪಟ್ಟು; ತೇಜಸ್ಸು ನೀರಿಗಿಂತ ಹತ್ತುಪಟ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದೆ.
ತೇಜಸ್ಸಿಗಿಂತ ವಾಯು ಹತ್ತುಪಟ್ಟು; ವಾಯುವಿಗಿಂತ ಆಕಾಶ ಹತ್ತುಪಟ್ಟು. ಅದಕ್ಕಿಂತ ಜಾಗ್ರದಭಿಮಾನವು ಹತ್ತುಪಟ್ಟು ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
ಅದಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಪ್ನವು ಹತ್ತುಪಟ್ಟು; ಅದು ಮಹತ್ತತ್ತ್ವವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಮುನಿಗಳು ಸದಾ ಅದಕ್ಕೆ ಈ ಎರಡನೆಯ ಹೆಸರನ್ನೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಅದಕ್ಕಿಂತ ಸುಷುಪ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾಯೆಯು ಹತ್ತುಪಟ್ಟು ಅಧಿಕವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ನಾಲ್ಕನೆಯವನಾದ ಗುಣೇಶ ಪುರುಷನು ಅನಂತನೂ ಅಪಾರನೂ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
ವಿರಾಡಾವರಣಂ ಕೃತ್ವಾ ಸ್ಥಿತಾ ಪೃಥ್ವೀ ಸನಾತನಾ । ಅದ್ಭಿಃ ಸಮಾವೃತಾ ಪೃಥ್ವೀ ತೇಜಸಾಪಃ ಸಮಾವೃತಾಃ ॥೪೨॥
ವಾಯುನಾ ಚಾವೃತಂ ತೇಜಃ ಖೇನ ವಾಯುಃ ಸಮಾವೃತಃ । ಅಹಂಕಾರೇಣ ಸಂವೃತಮಾಕಾಶಂ ದೇವಿ ಸರ್ವತಃ ॥೪೩॥
ಅಹಂಕಾರಶ್ಚ ಮಹತಾ ಸಂವೃತೋ ರಾಜಸಃ ಸ್ವಯಮ್ । ಮಾಯಯಾ ಚ ಮಹತ್ತತ್ತ್ವಂ ಸಂವೃತಂ ಸ್ವಪ್ನಸಂಜ್ಞಿತಮ್ ॥೪೪॥
ಮಾಯಾವರಣಮಾಂತ್ಯಂ ಚ ಜ್ಞಾತವ್ಯಂ ವಿಬುಧೈಃ ಪರಮ್ । ಅಷ್ಟಾವರಣಸಂಯುಕ್ತಮಂಡಂ ತೇ ಕಥಿತಂ ಮಯಾ ॥೪೫॥
ಅಂಡಾನ್ಯೇತಾದೃಶಾನ್ಯೇವಾಸಂಖ್ಯಾತಾನಿ ಪ್ರಿಯೇ ಬಭುಃ । ತಿರ್ಯಗೂರ್ಧ್ವಮಧಸ್ತದ್ವದ್ ಗುಣೇಶೇನ ಧೃತಾನಿ ಚ ॥೪೬॥
ಸನಾತನ ಭೂಮಿಯು ವಿರಾಟನಿಗೆ ಆವರಣವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದೆ. ಭೂಮಿಯು ನೀರಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ; ನೀರು ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ.
ದೇವಿ, ತೇಜಸ್ಸು ವಾಯುವಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ; ವಾಯು ಆಕಾಶದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಆಕಾಶವು ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ.
ರಾಜಸವಾದ ಅಹಂಕಾರವು ಮಹತ್ತಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಸ್ವಪ್ನವೆಂಬ ಮಹತ್ತತ್ತ್ವವು ಮಾಯೆಯಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ.
ಮಾಯೆಯ ಆವರಣವು ಅಂತಿಮವೂ ಪರವೂ ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಎಂಟು ಆವರಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅಂಡವನ್ನು ನಿನಗೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ.
ಪ್ರಿಯೆ, ಇಂತಹ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಅಂಡಗಳು ಅಡ್ಡವಾಗಿ, ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಕೆಳಗೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತವೆ; ಅವೆಲ್ಲವೂ ಗುಣೇಶನಿಂದ ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.
ಓಮಿತಿ ಶ್ರೀಮದಾನ್ತ್ಯೇ ಪುರಾಣೋಪನಿಷದಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮೌದ್ಗಲೇ ಮಹಾಪುರಾಣೇ ಪ್ರಥಮೇ ಖಣ್ಡೇ ವಕ್ರತುಂಡಚರಿತೇ ಅಷ್ಟಧಾ ಪ್ರಕೃತಿವರ್ಣನಂ ನಾಮ ನವಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ॥
ಹೀಗೆ ಶ್ರೀಮದಾಂತ್ಯ ಪುರಾಣೋಪನಿಷತ್ತಾದ ಶ್ರೀಮನ್ಮೌದ್ಗಲ ಮಹಾಪುರಾಣದ ಪ್ರಥಮ ಖಂಡದ ವಕ್ರತುಂಡಚರಿತೆಯಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಧಾ ಪ್ರಕೃತಿವರ್ಣನವೆಂಬ ಒಂಬತ್ತನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಮುಗಿಯಿತು.