ಆರನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ
॥ ಶ್ರೀಗಣೇಶಾಯ ನಮಃ ॥ ಶೌನಕ ಉವಾಚ । ಪಾರ್ವತೀಶಿವಸಂವಾದಂ ಕಥಯಸ್ವ ಮಹಾಮತೇ । ಪಾರಾಶರ್ಯಸ್ಯ ಸರ್ವಜ್ಞ ಶಿಷ್ಯ ಸರ್ವಾರ್ಥತತ್ತ್ವವಿತ್ ॥೧॥
ಸೂತ ಉವಾಚ । ಮುದ್ಗಲೇನ ಯಥಾ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ದಕ್ಷೇ ವೈ ಶಾಂತಿಕಾರಕಮ್ । ಶಿವಯೋಸ್ತೇ ಚ ಸಂಜಾತಂ ಸಂವಾದಂ ಕಥಯಾಮಿ ಭೋಃ ॥೨॥
ಶ್ರೀಗಣೇಶನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಶೌನಕನು ಹೇಳಿದನು: ಮಹಾಮತಿಯಾದ, ಸರ್ವಜ್ಞನಾದ, ಎಲ್ಲ ಅರ್ಥಗಳ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿತ, ಪರಾಶರಪುತ್ರ ವ್ಯಾಸನ ಶಿಷ್ಯನೇ, ಪಾರ್ವತಿ ಮತ್ತು ಶಿವರ ಸಂವಾದವನ್ನು ಹೇಳು.
ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ಮುದ್ಗಲನು ದಕ್ಷನಿಗೆ ಹೇಳಿದ ಶಾಂತಿದಾಯಕವಾದ ಆ ಶಿವದಂಪತಿಗಳ ಸಂವಾದವನ್ನು ನಡೆದಂತೆಯೇ ನಿಮಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
ಶ್ರೀಶಿವ ಉವಾಚ । ಧನ್ಯಾ ದೇವಿ ಮಹಾಭಾಗೇ ತ್ವತ್ಸಮಾನ್ಯಾ ನ ವಿದ್ಯತೇ । ಮಹಾಪುಣ್ಯೇನ ತೇ ಬುದ್ಧಿರ್ಗಣೇಶಜ್ಞಾನಲಾಲಸಾ ॥೩॥
ಕಾರಿತೋಽಹಂ ತ್ವಯಾ ಶಕ್ತೇ ಸತತಂ ಪ್ರಿಯಯಾ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ । ಮಮೈವೇದಂ ಮಹದ್ಭಾಗ್ಯಂ ಗಾಣಪತ್ಯಪ್ರಿಯಾ ಗೃಹೇ ॥೪॥
ಗಣೇಶಾಯ ನಮಃ ಕೃತ್ವಾ ಕಥಯಾಮಿ ಕಥಾನಕಮ್ । ಆದೌ ಮಾಯಾಮಯಂ ವಿದ್ಧಿ ಮಾಯಾತೀತಂ ತತಃ ಪರಮ್ ॥೫॥
ಸ್ವಸ್ವರೂಪಮಯಂ ಸರ್ವಂ ಜ್ಞಾತವ್ಯಂ ಯೋಗಿನಾ ಸದಾ । ದ್ವಿವಿಧಂ ಯೋಗಮಾರ್ಗೇಣ ಸಾಧನೇನ ವಿಶೇಷತಃ ॥೬॥
ಶ್ರೀಶಿವನು ಹೇಳಿದನು: ಮಹಾಭಾಗ್ಯವತಿಯಾದ ದೇವಿ, ನೀನು ಧನ್ಯಳು; ನಿನಗೆ ಸಮಾನಳಿಲ್ಲ. ಮಹಾಪುಣ್ಯದಿಂದ ನಿನ್ನ ಬುದ್ಧಿಯು ಗಣೇಶಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಹಾತೊರೆಯುತ್ತಿದೆ.
ಶಕ್ತಿಯೇ, ಪ್ರಿಯಳಾದ ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ಹೇಳಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದ್ದೀಯೆ; ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ. ಗಣಪತಿಯ ಭಕ್ತಿಗೆ ಪ್ರಿಯಳಾದವಳು ನನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದೇ ನನ್ನ ಮಹಾಭಾಗ್ಯ.†
ಗಣೇಶನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ಮಾಯಾಮಯವಾದುದನ್ನೂ ಅನಂತರ ಅದಕ್ಕೂ ಪರವಾದ ಮಾಯಾತೀತವಾದುದನ್ನೂ ತಿಳಿ.
ಯೋಗಿಯು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತನ್ನ ಸ್ವಸ್ವರೂಪಮಯವೆಂದು ಸದಾ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯೋಗಮಾರ್ಗದ ಸಾಧನೆಯ ಮೂಲಕ ಈ ಎರಡು ವಿಧಗಳನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕು.
ಆದೌ ಬ್ರಹ್ಮ ಸ್ಥಿತಂ ದೇವಿ ಏಕಾನೇಕಾದಿವರ್ಜಿತಮ್ । ಸ್ವತಃ ಪರತ ಉತ್ಥಾನಾತ್ತದೇವ ದ್ವಿವಿಧಂ ಬಭೌ ॥೭॥
ಸ್ವತ ಉತ್ಥಾನಕೇ ನೈವ ವಿಕಲ್ಪಃ ಸಹಸಾ ಕೃತಃ । ಅಹಮಸ್ಮೀತಿ ಭಾವೇನ ಬಿಮ್ಬಂ ಭಿನ್ನಂ ವಿನಿಃಸೃತಮ್ ॥೮॥
ಸಕಲಾಭೇದರೂಪಂ ಯನ್ನಿರಾಕಾರಂ ಸ್ವಭಾವತಃ । ಅಹಮಸ್ಮಿ ಸದಾ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಬ್ರಹ್ಮರೂಪಂ ಚ ಶಾಶ್ವತಮ್ ॥೯॥
ತೇನಾಪಿ ಸ್ವಸ್ವರೂಪಂ ತದ್ ದೃಷ್ಟಮಾತ್ಮಾತ್ಮಕಂ ಪರಮ್ । ಕೀದೃಶೋಽಹಂ ವಿಕಲ್ಪಶ್ಚ ಕೃತೋ ಮೋಹೇನ ತತ್ಕ್ಷಣಾತ್ ॥೧೦॥
ಚತುಶ್ಚತುಃ ಪದಾರ್ಥಾ ಯೇ ಯೋಗರೂಪೇಣ ಸಂಸ್ಥಿತಾಃ । ತೇಷಾಮಭೇದರೂಪಂ ಚ ದೃಷ್ಟಂ ಸರ್ವಾತ್ಮಕಂ ಪರಮ್ ॥೧೧॥
ದೇವಿ, ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮವು ಏಕ, ಅನೇಕ ಮೊದಲಾದ ಭೇದಗಳಿಲ್ಲದೆ ನೆಲೆಸಿತ್ತು. ಸ್ವತಃ ಮತ್ತು ಪರತಃ ಎಂಬ ಉತ್ಥಾನದಿಂದ ಅದೇ ಎರಡು ವಿಧವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿತು.
ಸ್ವತಃ ಉತ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆಲೇ ವಿಕಲ್ಪವು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ. “ನಾನು ಇದ್ದೇನೆ” ಎಂಬ ಭಾವದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಬಿಂಬವು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು.†
ಎಲ್ಲದರ ಅಭೇದಸ್ವರೂಪವೂ ಸ್ವಭಾವತಃ ನಿರಾಕಾರವೂ ಆದ, “ನಾನು ಇದ್ದೇನೆ” ಎಂದು ಸದಾ ಹೇಳಲ್ಪಡುವ ಅದು ಶಾಶ್ವತ ಬ್ರಹ್ಮರೂಪವಾಗಿದೆ.
ಅದೂ ತನ್ನ ಪರಮ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಆಗಲೇ ಮೋಹದಿಂದ “ನಾನು ಎಂತಹವನು?” ಎಂಬ ವಿಕಲ್ಪವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು.
ನಾಲ್ಕು ನಾಲ್ಕಾಗಿ ಯೋಗರೂಪದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಅಭೇದಸ್ವರೂಪವಾದ, ಸರ್ವಾತ್ಮಕವಾದ ಪರಮ ರೂಪವನ್ನು ಕಂಡಿತು.
ಮಾಯಯಾ ಬಿಮ್ಬರೂಪೋಽಯಂ ಜಾತಃ ಸದ್ಯಶ್ಚ ⟦…⟧ । ಮಾಯಾ ಬಿಮ್ಬಂ ದ್ವಿತೀಯಂ ತತ್ತತ್ರ ಮೋಹಪ್ರಧಾರಣಾತ್ ॥೧೨॥
ಮೋಹಧಾರಣಮಾತ್ರೇಣ ವಿಸ್ಮೃತಂ ಸ್ವಸ್ವರೂಪಕಮ್ । ಮಾಯಾಸುಖೇಪ್ಸುನಾ ಜಾತಾ ತಸ್ಯ ದೇವಸ್ಯ ತತ್ಕ್ಷಣಾತ್ ॥೧೩॥
ಸವಾಕಾರಾ ನಿರಾಕಾರಾ ಮಾಯಾ ಜಾತಾ ದ್ವಿಧಾಪರಾ । ಬುದ್ಧಿರೂಪಾ ಮಹಾಭಾಗಾ ತಯಾ ಸರ್ವಂ ಪ್ರಬುಧ್ಯತೇ ॥೧೪॥
ನಿರಾಕಾರಂ ಚ ಸಾಕಾರಂ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಸಂಬುಧ್ಯತೇ ಜನೈಃ । ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಯದ್ದೃಶ್ಯತೇ ಕ್ಷೇತ್ರೇ ಬುದ್ಧಿರೂಪಂ ತದೇವ ಚ ॥೧೫॥
ಮಾಯೆಯಿಂದ ಇದು ಬಿಂಬರೂಪವಾಗಿ ಕೂಡಲೇ ಉಂಟಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿನ ಮೋಹಧಾರಣೆಯಿಂದ ಮಾಯೆಯು ಎರಡನೆಯ ಬಿಂಬವಾಯಿತು.†
ಮೋಹವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವು ಮರೆತುಹೋಯಿತು. ಮಾಯಾಸುಖವನ್ನು ಬಯಸಿದ ಆ ದೇವನಿಗೆ ಆ ಸ್ಥಿತಿ ಕೂಡಲೇ ಉಂಟಾಯಿತು.†
ಪರವಾದ ಮಾಯೆಯು ಸಾಕಾರ ಮತ್ತು ನಿರಾಕಾರವೆಂದು ಎರಡು ವಿಧವಾಯಿತು. ಮಹಾಭಾಗ್ಯವತಿಯಾದ ಅವಳು ಬುದ್ಧಿರೂಪಿಣಿ; ಅವಳ ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅರಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಜನರು ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ನಿರಾಕಾರವನ್ನೂ ಸಾಕಾರವನ್ನೂ ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಅನುಭವಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಯಾವುದು ಕಾಣಲ್ಪಡುತ್ತದೆಯೋ ಅದೇ ಬುದ್ಧಿರೂಪವಾಗಿದೆ.
ತತ್ರ ಮೋಹೇ ಚ ಸಾಕಾರೋ ನಿರಾಕಾರಃ ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಭುಃ । ಮೋಹಹೀನ ಇತಿ ಭ್ರಾಂತಿರ್ದ್ವಿಧಾ ಗುಣಸಮುತ್ಥಿತಾ ॥೧೬॥
ಸಾ ಸಿದ್ಧಿರ್ಮೋಹಕರ್ತ್ರೀ ವೈ ನಾನಾಭ್ರಾಂತಿಪ್ರಕಾಶಿಕಾ । ಏಕಾ ಬುದ್ಧಿಶ್ಚ ಸರ್ವತ್ರ ತಥಾ ದ್ವೈಧೇ ಪ್ರವರ್ತಿತಾ ॥೧೭॥
ಸಿದ್ಧ್ಯಾ ಸಂಮೋಹಿತಾ ಬುದ್ಧಿರ್ಭ್ರಾನ್ತಾ ಜಾತಾ ಚ ಪಾರ್ವತಿ । ಸಾಕಾರಮೋಹಸಂಯುಕ್ತಾ ನಿರಾಕಾರವಿಮೋಹಿತಾ ॥೧೮॥
ಮೋಹಧಾರಕಬುದ್ಧಿಶ್ಚ ಸಿದ್ಧಿರ್ಮೋಹಪ್ರದಾಯಿನೀ । ತಯೋಃ ಪ್ರಕಾಶದಾತಾ ಸ ಗಣೇಶಾನೋಽಭವತ್ ಸ್ವಯಮ್ ॥೧೯॥
ಅಲ್ಲಿ ಸಾಕಾರವಾದುದು ಮೋಹದಲ್ಲಿದೆ, ನಿರಾಕಾರನಾದ ಪ್ರಭುವು ಸ್ವತಃ ಮೋಹರಹಿತನು ಎಂಬ ಎರಡು ಬಗೆಯ ಭ್ರಾಂತಿಯು ಗುಣಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಯಿತು.
ಆ ಸಿದ್ಧಿಯು ಮೋಹವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವವಳು, ನಾನಾ ಭ್ರಾಂತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವವಳು. ಎಲ್ಲೆಡೆ ಒಂದೇ ಆಗಿರುವ ಬುದ್ಧಿಯು ಆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ದ್ವೈತವಾಗಿ ಪ್ರವೃತ್ತವಾಯಿತು.
ಪಾರ್ವತಿ, ಸಿದ್ಧಿಯಿಂದ ಮೋಹಿತವಾದ ಬುದ್ಧಿಯು ಭ್ರಮಿತವಾಯಿತು; ಸಾಕಾರದ ಮೋಹದಿಂದ ಕೂಡಿದವಳೂ ನಿರಾಕಾರದಿಂದ ಮೋಹಿತಳೂ ಆದಳು.
ಬುದ್ಧಿಯು ಮೋಹವನ್ನು ಧರಿಸುವವಳು; ಸಿದ್ಧಿಯು ಮೋಹವನ್ನು ನೀಡುವವಳು. ಅವರಿಬ್ಬರಿಗೂ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ನೀಡುವವನು ಸ್ವತಃ ಗಣೇಶನಾದನು.
ಸ ಏವ ನಾಮತಸ್ತತ್ರ ನ ಗತೋ ನಿಜರೂಪಧೃಕ್ । ⟦…⟧ ಭಾವತ್ವಾದ್ಭಾಸತೇ ತಾದೃಶೋ ವೃಥಾ ॥೨೦॥
ಸರ್ವಾತ್ಮಕಂ ಚ ಬಿಮ್ಬಂ ಯತ್ಪರಂ ತತ್ರೈವ ಬಿಮ್ಬಿತಮ್ । ಆತ್ಮರೂಪಂ ನಿರಾಕಾರಂ ತಯೋಃ ಸಂಯೋಗಿತಾಂ ಗತಃ ॥೨೧॥
ಸ ಏವ ಗಣರಾಜೋಽಯಂ ಮಾಯಾಖೇಲಕರಃ ಪ್ರಭುಃ । ತಸ್ಯೇಚ್ಛಯಾ ತದ್ ದ್ವಿವಿಧಂ ಚಲತಿ ಪ್ರತಿಸೂತ್ರವತ್ ॥೨೨॥
ತ್ರಿವಿಧಂ ಚೈಕಭಾವಂ ಚ ಜಾತಂ ಮೋಹೇನ ಪಾರ್ವತಿ । ವಿಕಲ್ಪಃ ಪ್ರಕೃತಸ್ತೇನ ಏಕೋಽಹಂ ಸ್ಯಾಂ ⟦…⟧ ॥೨೩॥
ವಿಕಲ್ಪೇನ ದ್ವಿಧಾ ಭೂತಂ ದೇಹದೇಹಿಸ್ವರೂಪಕಮ್ । ಸೋಽಹಂ ಬ್ರಹ್ಮೇತಿ ಯತ್ಪ್ರೋಕ್ತಂ ವೇದೇ ವೈ ವೇದವಾದಿಭಿಃ ॥೨೪॥
ತನ್ನ ನಿಜಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸುವ ಅವನು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿಲ್ಲ. ಭಾಸಮಾನವಾದ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಅವನು ಆ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾನೆ.†
ಸರ್ವಾತ್ಮಕವೂ ಪರವೂ ಆದ ಬಿಂಬವು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿತವಾಯಿತು. ನಿರಾಕಾರವಾದ ಆತ್ಮರೂಪವು ಅವೆರಡರ ಸಂಯೋಗಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತು.
ಅವನೇ ಮಾಯೆಯ ಆಟವನ್ನು ನಡೆಸುವ ಪ್ರಭು ಗಣರಾಜನು. ಅವನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಆ ಎರಡು ವಿಧಗಳು ಸೂತ್ರಕ್ಕೆ ಅನುಸರಿಸುವಂತೆ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ.
ಪಾರ್ವತಿ, ಮೋಹದಿಂದ ತ್ರಿವಿಧವೂ ಏಕಭಾವವೂ ಉಂಟಾಯಿತು. “ನಾನು ಒಬ್ಬನು; ಬಹುವಾಗಲಿ” ಎಂಬ ಆಶಯದ ವಿಕಲ್ಪವು ಅದರಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಯಿತು.†
ಆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ದೇಹ ಮತ್ತು ದೇಹಿ ಎಂಬ ಎರಡು ಸ್ವರೂಪಗಳು ಉಂಟಾದವು. ಅದನ್ನು ವೇದವಾದಿಗಳು ವೇದದಲ್ಲಿ “ಸೋಽಹಂ ಬ್ರಹ್ಮ” ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ತದೇವ ದೇಹಿ ರೂಪಂ ಚ ದೇಹಮೋಹಪ್ರಧಾರಣಾತ್ । ದೇಹರೂಪಂ ತಥಾ ತತ್ರ ಬಿಂದುಮಾತ್ರಂ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಮ್ ॥೨೫॥
ಚತುರ್ವಿಧಾನಾಂ ದೇಹಾನಾಂ ಬ್ರಹ್ಮರೂಪಂ ಪುರಾತನಮ್ । ಬಹುರೂಪಂ ಚ ತದ್ವಿದ್ಧಿ ದೇಹಕೈವಲ್ಯಸಂಜ್ಞಿತಮ್ ॥೨೬॥
ಸೋಽಹಂ ಬ್ರಹ್ಮೈಕರೂಪಂ ಯದ್ಬಹುರೂಪಂ ಚ ಬಿಂದುಮತ್ । ಸ್ವಸ್ವಕಾರ್ಯೇಷು ನೋ ಶಕ್ತಂ ಸತ್ತಾಹೀನತಯಾ ಶಿವೇ ॥೨೭॥
ದೇಹಮೋಹವನ್ನು ಧರಿಸುವುದರಿಂದ ಅದೇ ದೇಹಿಸ್ವರೂಪವೆನಿಸಿತು. ಅಲ್ಲಿ ದೇಹರೂಪವು ಬಿಂದುಮಾತ್ರವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.†
ನಾಲ್ಕು ಬಗೆಯ ದೇಹಗಳ ಪುರಾತನ ಬ್ರಹ್ಮರೂಪವನ್ನು ಬಹುರೂಪವೆಂದು ತಿಳಿ; ಅದು ದೇಹಕೈವಲ್ಯವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
ಶಿವೆ, ಸೋಽಹಂ ಬ್ರಹ್ಮವೆಂಬ ಏಕರೂಪವೂ ಬಿಂದುಸಹಿತವಾದ ಬಹುರೂಪವೂ ಸತ್ತೆಯಿಲ್ಲದೆ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.
ತಾಭ್ಯಾಂ ತಪಃ ಕೃತಂ ಘೋರಂ ಸ್ವಸ್ವರೂಪಸ್ಯ ಸುಂದರಿ । ದಿವ್ಯವರ್ಷಸಹಸ್ರಾನ್ತೇ ಪ್ರಸನ್ನೋಽಭೂದ್ ಗಜಾನನಃ ॥೨೮॥
ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷತಾಂ ಯಯೌ ತತ್ರ ಶುಂಡಾದಂಡವಿರಾಜಿತಃ । ಲಂಬೋದರೋ ಮಹಾಕರ್ಣಶ್ಚತುರ್ಹಸ್ತಸ್ತ್ರಿನೇತ್ರಭೃತ್ ॥೨೯॥
ತಸ್ಯ ದರ್ಶನಮಾತ್ರೇಣ ಸ್ಫೂರ್ತಿಜಾತಾ ತಯೋಸ್ತದಾ । ತಯಾ ತಂ ತೌ ಸಮಾಪೂಜ್ಯ ನತೌ ಸ್ತೋತ್ರಂ ಪ್ರಚಕ್ರತುಃ ॥೩೦॥
ಸುಂದರಿ, ಆ ಇಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ಸ್ವಸ್ವರೂಪದ ಕುರಿತು ಘೋರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಒಂದು ಸಾವಿರ ದಿವ್ಯವರ್ಷಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಗಜಾನನನು ಪ್ರಸನ್ನನಾದನು.
ದಂಡದಂತಹ ಸೊಂಡಿಲಿನಿಂದ ಶೋಭಿಸುವ, ಲಂಬೋದರನೂ ದೊಡ್ಡ ಕಿವಿಗಳೂ ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳೂ ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳೂ ಉಳ್ಳ ಗಜಾನನನು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು.
ಅವನ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದ ಆ ಇಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಉಂಟಾಯಿತು. ಆ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು.
ಪ್ರಕೃತಿಪುರುಷಾವೂಚತುಃ । ನಮಸ್ತೇ ಗಣನಾಥಾಯ ಸ್ವಸಂವೇದ್ಯಮಯಾಯ ತೇ । ನಿರಾಕಾರಸ್ವರೂಪಾ ವೈ ಶುಂಡಾ ಯಸ್ಯ ವಿರಾಜತೇ ॥೩೧॥
ಯಸ್ಯ ದೇಹಶ್ಚ ಸಾಕಾರಃ ಕಂಠಾಧಃ ಪರಿಕಥ್ಯತೇ । ಅಭೇದ ಏತಯೋರ್ಜಾತಸ್ತೇನ ತ್ವಂ ವೈ ಗಜಾನನ ॥೩೨॥
ಚತುರ್ವಿಧಂ ನಿಜಾನಂದಾದ್ವೇದೇಷು ಕೀರ್ತಿತಂ ಭವೇತ್ । ಏಕಮವ್ಯಕ್ತರೂಪಂ ಚ ದ್ವಿತೀಯಂ ಸಮರೂಪಕಮ್ ॥೩೩॥
ತೃತೀಯಂ ಸತ್ಸ್ವರೂಪಂ ಚ ಚತುರ್ಥಂ ಯತ್ಸದಾ ಹ್ಯಸತ್ । ಚತುರ್ಹಸ್ತಸ್ವರೂಪಂ ತೇ ತೇನ ತ್ವಂ ವೈ ಚತುರ್ಭುಜಃ ॥೩೪॥
ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪುರುಷರು ಹೇಳಿದರು: ಗಣನಾಥನೂ ಸ್ವಸಂವೇದ್ಯಸ್ವರೂಪನೂ ಆದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ನಿರಾಕಾರಸ್ವರೂಪವಾದ ಸೊಂಡಿಲು ಯಾರಲ್ಲಿ ಶೋಭಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಅವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.
ಕತ್ತಿನ ಕೆಳಗಿನ ದೇಹವು ಸಾಕಾರವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಆ ಸಾಕಾರ ಮತ್ತು ನಿರಾಕಾರಗಳ ಅಭೇದವು ನಿನ್ನಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ನೀನು ಗಜಾನನನಾಗಿದ್ದೀಯೆ.
ನಿಜಾನಂದದಿಂದ ನಾಲ್ಕು ವಿಧಗಳು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಮೊದಲನೆಯದು ಅವ್ಯಕ್ತರೂಪ; ಎರಡನೆಯದು ಸಮರೂಪ.
ಮೂರನೆಯದು ಸತ್ಸ್ವರೂಪ; ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಸದಾ ಅಸತ್ ಆಗಿರುವುದು. ಇವು ನಿನ್ನ ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳ ಸ್ವರೂಪಗಳು; ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಚತುರ್ಭುಜನಾಗಿದ್ದೀಯೆ.
ತವೋದರೇ ಸ್ಥಿತಂ ಸರ್ವಂ ತೇನ ಲಂಬೋದರಃ ಸ್ಮೃತಃ । ಮಾಯಾಮಾಯಿಕರೂಪಂ ಚ ದ್ವೌ ಪಾದೌ ದ್ವಿವಿಧಂ ಚ ತೇ ॥೩೫॥
ಏತೇ ಸರ್ವೇ ಗಣಾ ಢುಂಢೇ ತ್ವದೀಯಾ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ । ಗಣನಾಥೋಽಸಿ ತೇನ ತ್ವಂ ನಾಮ್ನಾ ಖ್ಯಾತಶ್ಚ ಸರ್ವದಾ ॥೩೬॥
ಏತಾದೃಶೋ ನಿಜಾತ್ಮಾಸಾವಾವಯೋರ್ಧ್ಯಾನ ಆಬಭೌ । ಸ್ವಸಂವೇದ್ಯತಯಾ ಧ್ಯಾತೋ ಭಕ್ತಾನುಗ್ರಹಕಾರಕಃ ॥೩೭॥
ಭಕ್ತಾಭಿಮಾನಭಾವೇನ ದೇಹಧಾರೀ ಸ್ವಯಂ ಹ್ಯಭೂತ್ । ಏತೈಶ್ಚ ಲಕ್ಷಣೈರ್ಯುಕ್ತೋ ಗಣೇಶೋ ನಾಮಧಾರಕಃ ॥೩೮॥
ಎಲ್ಲವೂ ನಿನ್ನ ಉದರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವುದರಿಂದ ನೀನು ಲಂಬೋದರನೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದೀಯೆ. ನಿನ್ನ ಎರಡು ಪಾದಗಳು ಮಾಯೆ ಮತ್ತು ಮಾಯಿಕವೆಂಬ ಎರಡು ಸ್ವರೂಪಗಳು.
ಢುಂಢಿಯೇ, ಈ ಎಲ್ಲ ಗಣಗಳೂ ನಿನ್ನವು; ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಗಣನಾಥನೆಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಸದಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದೀಯೆ.
ಇಂತಹ ನಿಜಾತ್ಮನು ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು. ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅನುಗ್ರಹಮಾಡುವವನಾಗಿ ಸ್ವಸಂವೇದ್ಯತೆಯಿಂದ ಧ್ಯಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು.
ಭಕ್ತರ ಮೇಲಿನ ಅಭಿಮಾನಭಾವದಿಂದ ಅವನು ಸ್ವತಃ ದೇಹವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು. ಈ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವನಾಗಿ ಗಣೇಶನೆಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿದನು.
ಧನ್ಯಂ ಸರ್ವಂ ಕೃತಂ ಸ್ವಾಮಿನ್ ಯೇನ ತ್ವಂ ದೇಹವಾನಭೂಃ । ಸ್ವಾನಂದವಾಸಭೃತ್ ಸಾಕ್ಷಾದ್ ಹೃದಿ ನಿತ್ಯಂ ಸ್ಥಿರೋ ಭವ ॥೩೯॥
ನಮಸ್ತೇ ವಿಘ್ನರಾಜಾಯ ನಮಸ್ತೇ ವಿಘ್ನಹಾರಿಣೇ । ಭಕ್ತಾನಾಂ ವೈ ಹ್ಯಭಕ್ತಾನಾಂ ವಿಘ್ನಕರ್ತ್ರೇ ನಮೋಽಸ್ತು ತೇ ॥೪೦॥
ಕರ್ಮಣಾಂ ಫಲದಾತ್ರೇ ಚ ಜ್ಞಾನಾನಾಂ ಸಿದ್ಧಿದಾಯಿನೇ । ಅಮೇಯಶಕ್ತಯೇ ತುಭ್ಯಂ ಸರ್ವಾಧಾರಾಯ ತೇ ನಮಃ ॥೪೧॥
ಕಿಂ ಕರ್ತವ್ಯಂ ದಯಾಸಿಂಧೋ ತದೇವಾಜ್ಞಾಪಯ ಪ್ರಭೋ । ತವ ಭಕ್ತಿಂ ಮಹಾತೀವ್ರಾಂ ದೇಹಿ ನೌ ಗಣನಾಯಕ ॥೪೨॥
ಸ್ವಾಮಿಯೇ, ನೀನು ದೇಹಧಾರಿಯಾಗಿ ಬಂದದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಧನ್ಯಗೊಳಿಸಿದ್ದೀಯೆ. ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಸ್ವಾನಂದವಾಸಿಯಾದ ನೀನು ನಮ್ಮ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ನೆಲೆಸು.
ವಿಘ್ನರಾಜನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಭಕ್ತರ ವಿಘ್ನಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಅಭಕ್ತರಿಗೆ ವಿಘ್ನಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.
ಕರ್ಮಗಳ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುವ, ಜ್ಞಾನಗಳಿಗೆ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ನೀಡುವ, ಅಳೆಯಲಾಗದ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ, ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ ಆಧಾರನಾದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.
ದಯಾಸಾಗರನೇ, ಪ್ರಭುವೇ, ನಾವು ಏನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಅಪ್ಪಣೆ ಮಾಡು. ಗಣನಾಯಕನೇ, ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರವಾದ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ನಮಗೆ ನೀಡು.
ಏವಂ ಸ್ತುತಿಂ ಸಮಾಕರ್ಣ್ಯ ಪರಿತುಷ್ಟೋ ಗಣಾಧಿಪಃ । ಮೇಘಗಂಭೀರಯಾ ವಾಚಾ ಹರ್ಷಯನ್ನಬ್ರವೀತ್ತದಾ ॥೪೩॥
ಶ್ರೀಗಣೇಶ ಉವಾಚ । ಸಾಧು ಸಾಧು ಮಹಾಭಾಗೌ ಯದುಕ್ತಂ ಸ್ತೋತ್ರಮುತ್ತಮಮ್ । ಮಮ ಪ್ರೀತಿಕರಂ ಸರ್ವಕಾಮದಂ ಪ್ರಭವಿಷ್ಯತಿ ॥೪೪॥
ಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮಮೋಕ್ಷಾಣಾಂ ದಾಯಕಂ ಪುಷ್ಟಿವರ್ಧನಮ್ । ಕಾರಾಗೃಹಸ್ಥಿತಾನಾಂ ಚ ಮೋಚಕಂ ಲಕ್ಷಪಾಠತಃ ॥೪೫॥
ಹೀಗೆ ಅವರ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಗಣಾಧಿಪನು ಮೇಘದಂತೆ ಗಂಭೀರವಾದ ವಾಣಿಯಿಂದ ಅವರನ್ನು ಹರ್ಷಗೊಳಿಸುತ್ತ ಹೇಳಿದನು.
ಶ್ರೀಗಣೇಶನು ಹೇಳಿದನು: ಮಹಾಭಾಗ್ಯವಂತರೇ, ಸಾಧು, ಸಾಧು! ನೀವು ಹೇಳಿದ ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ತೋತ್ರವು ನನಗೆ ಪ್ರೀತಿಕರವಾಗಿಯೂ ಎಲ್ಲ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳನ್ನು ನೀಡುವಂತೆಯೂ ಆಗುವುದು.
ಇದು ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ, ಮೋಕ್ಷಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು; ಪುಷ್ಟಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು. ಲಕ್ಷ ಪಾಠಗಳಿಂದ ಕಾರಾಗೃಹದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೂ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದು.
ಮಾರಣೋಚ್ಚಾಟನಾದೀನಾಂ ನಾಶಕಂ ತತ್ತಥೈವ ಚ । ಏಕವಿಂಶತಿವಾರಂ ಯಃ ಏಕವಿಂಶದ್ದಿನಾವಧಿ ॥೪೬॥
ಪಠೇತ್ತು ಯದಿ ವೈ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಸ ಈಪ್ಸಿತಫಲಂ ಲಭೇತ್ । ಬ್ರಹ್ಮಭೂಯಕರಂ ಚೈತನ್ನೈಷ್ಕಾಮ್ಯಪಠನಾದ್ಭವೇತ್ ॥೪೭॥
ಭವತೋಸ್ತಪಸಾ ತುಷ್ಟಃ ಸ್ತೋತ್ರೇಣಾನೇನ ಭಾವತಃ । ಪ್ರೀತೋ ದಾಸ್ಯಾಮಿ ಸಂಪೂರ್ಣಂ ಭವದ್ಭ್ಯಾಮೀಪ್ಸಿತಂ ಚ ಯತ್ ॥೪೮॥
ಅದೇ ರೀತಿ ಮಾರಣ, ಉಚ್ಚಾಟನ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದು. ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಬಾರಿ ಯಾರು—
ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪಠಿಸುವನೋ ಅವನು ಇಷ್ಟಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುವನು. ನಿಷ್ಕಾಮವಾಗಿ ಪಠಿಸುವುದರಿಂದ ಇದು ಬ್ರಹ್ಮಭಾವವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದು.†
ನಿಮ್ಮಿಬ್ಬರ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ಭಾವಪೂರ್ಣವಾದ ಈ ಸ್ತೋತ್ರದಿಂದಲೂ ನಾನು ಸಂತೋಷಗೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ನೀವು ಬಯಸಿದುದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೀಡುವೆನು.
ಬಿಂದುಮಾತ್ರಸ್ವರೂಪೇಣ ಯತ್ಸ್ಥಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಶಾಶ್ವತಮ್ । ತಸ್ಮಾಚ್ಚತುರ್ವಿಧಂ ವಿಶ್ವಂ ಪ್ರಕಟಂ ಸಂಭವಿಷ್ಯತಿ ॥೪೯॥
ಪ್ರಕರ್ಷೇಣ ಚ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಕೃತಿಸ್ತಸ್ಮಾದ್ವಿನಿಃಸೃತಾ । ಪ್ರಕೃತಿಸ್ತೇನ ತೇ ನಾಮ ಭವಿಷ್ಯತಿ ಜನೇಷ್ವಿದಮ್ ॥೫೦॥
ಸೃಷ್ಟ್ವಾ ಚತುರ್ವಿಧಂ ವಿಶ್ವಂ ಬಂಧಹೀನಾ ಭವಿಷ್ಯಸಿ । ಮದೀಯಾಂ ಭಕ್ತಿಮಚಲಾಂ ಪ್ರಕೃತೇ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯಸಿ ಧ್ರುವಮ್ ॥೫೧॥
ಜನಾಸ್ತ್ವದೀಯಭಕ್ತಿಂ ಯೇ ಕರಿಷ್ಯನ್ತಿ ಸಕಾಮತಃ । ನಿಷ್ಕಾಮತಶ್ಚ ತೇಭ್ಯಸ್ತ್ವಂ ಸರ್ವಂ ದಾಸ್ಯಸಿ ಶೋಭನೇ ॥೫೨॥
ಬಿಂದುಮಾತ್ರಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಶಾಶ್ವತ ಬ್ರಹ್ಮದಿಂದ ನಾಲ್ಕು ಬಗೆಯ ವಿಶ್ವವು ಪ್ರಕಟವಾಗಿ ಉಂಟಾಗುವುದು.
ಎಲ್ಲರ ಸೃಷ್ಟಿಕೃತಿಯು ಅದರಿಂದ ಪ್ರಕರ್ಷವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವುದರಿಂದ ಜನರಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ಪ್ರಕೃತಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಉಂಟಾಗುವುದು.
ಪ್ರಕೃತಿಯೇ, ನಾಲ್ಕು ಬಗೆಯ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಸೃಜಿಸಿದರೂ ನೀನು ಬಂಧನರಹಿತಳಾಗಿರುವೆ. ನನ್ನಲ್ಲಿ ಅಚಲವಾದ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಪಡೆಯುವೆ.
ಶೋಭನೆಯೇ, ಸಕಾಮವಾಗಿಯಾಗಲಿ ನಿಷ್ಕಾಮವಾಗಿಯಾಗಲಿ ನಿನ್ನ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಜನರಿಗೆ ನೀನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೀಡುವೆ.
ಚತುರ್ವಿಧೇಷ್ವಯಂ ಶೇತೇ ಪುರೇ ತೇನೈವ ಪೂರುಷಃ । ಸೋಽಹಂಮಾತ್ರಾತ್ಮಕೋ ಭಾವೀ ನಾಮ್ನಾ ಸರ್ವತ್ರ ತಿಷ್ಠತು ॥೫೩॥
ಸರ್ವಾಕಾರವಿಹೀನೋಽಯಂ ತತ್ರ ಭ್ರಾನ್ತೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ । ಬಿಂಬಬಿಂಬಿತಭಾವೇನ ಪ್ರಕೃತೌ ಮೋಹಿತಃ ಸದಾ ॥೫೪॥
ಸ್ವಯಂ ಮೋಹವಿಹೀನಃ ಸ ಸೋಽಹಂಮಾತ್ರಾತ್ಮಕಃ ಸದಾ । ಮತ್ಪ್ರಸಾದಾದದ್ವಿತೀಯಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಸೋಽಹಂ ಸುಖಾತ್ಮಕಃ ॥೫೫॥
ಇವನು ನಾಲ್ಕು ಬಗೆಯ ಪುರಗಳಲ್ಲಿ ಶಯನಿಸುವುದರಿಂದ ಪುರುಷನೆನಿಸುವನು. ಸೋಽಹಂ ಮಾತ್ರಸ್ವರೂಪನಾಗಿ ಆ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ನೆಲೆಸಲಿ.
ಎಲ್ಲ ಆಕಾರಗಳಿಂದ ರಹಿತನಾದ ಇವನು ಅಲ್ಲಿ ಭ್ರಮಿತನಾಗುವನು; ಬಿಂಬ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಬಿಂಬದ ಭಾವದಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸದಾ ಮೋಹಿತನಾಗಿರುವನು.
ಸ್ವತಃ ಅವನು ಮೋಹರಹಿತನೂ ಸದಾ ಸೋಽಹಂ ಮಾತ್ರಸ್ವರೂಪನೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ನನ್ನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಅವನು ಅದ್ವಿತೀಯವಾದ ಸೋಽಹಂ ಬ್ರಹ್ಮವೆಂಬ ಸುಖಸ್ವರೂಪನಾಗಿರುವನು.
ಮದೀಯಾ ಭಕ್ತಿರಚಲಾ ಭವಿಷ್ಯತಿ ತವಾಪಿ ಚ । ತಯಾ ಬಂಧವಿಹೀನಸ್ತ್ವಂ ತಥಾ ಮಾನ್ಯೋ ಭವಿಷ್ಯಸಿ ॥೫೬॥
ತವ ಭಕ್ತಿಂ ಕರಿಷ್ಯನ್ತಿ ಜನಾ ಭಾವೇನ ಸಂಯುತಾಃ । ತೇಭ್ಯಸ್ತದೀಪ್ಸಿತಂ ಸರ್ವಂ ದಾಸ್ಯಸಿ ತ್ವಂ ನ ಸಂಶಯಃ ॥೫೭॥
ಬ್ರಹ್ಮಭೂಯಪದಂ ಚೈವ ದಾಸ್ಯಸೇ ಯೋಗಸೇವಯಾ । ಸಾಕ್ಷಾತ್ಪುರುಷರೂಪಸ್ತ್ವಂ ಸರ್ವಸತ್ತಾತ್ಮಕೋ ಭವ ॥೫೮॥
ನಿನಗೂ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಅಚಲವಾದ ಭಕ್ತಿ ಉಂಟಾಗುವುದು. ಅದರಿಂದ ನೀನು ಬಂಧನರಹಿತನಾಗಿ ಮಾನ್ಯನಾಗುವೆ.
ಭಾವಪೂರ್ಣರಾದ ಜನರು ನಿನ್ನ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಮಾಡುವರು. ಅವರಿಗೆ ಅವರು ಬಯಸಿದುದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನೀನು ನೀಡುವೆ; ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ.
ಯೋಗಸೇವೆಯ ಮೂಲಕ ಬ್ರಹ್ಮಭಾವದ ಪದವಿಯನ್ನೂ ನೀಡುವೆ. ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಪುರುಷರೂಪನಾದ ನೀನು ಸರ್ವಸತ್ತಾತ್ಮಕನಾಗು.
ಪ್ರಕೃತೌ ವೀರ್ಯಮಾಧತ್ಸ್ವ ಸರ್ವಸತ್ತಾತ್ಮಕಂ ವಿಭೋ । ತೇನೇಯಂ ಸರ್ವಸೂರ್ವಿಶ್ವಂ ಸೃಜಿಷ್ಯತಿ ನ ಸಂಶಯಃ ॥೫೯॥
ಸೃಷ್ಟ್ವಾ ಚತುರ್ವಿಧಂ ಸರ್ವಂ ಪಾಲನಂ ಹರಣಂ ತಥಾ । ಕರ್ತವ್ಯಂ ಕಾಲಯೋಗೇನ ಕರಣೀಯಮಿದಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ॥೬೦॥
ಸರ್ವೇಷಾಂ ಪ್ರಕೃತಿರ್ಮಾತಾ ಪಿತಾ ಪುರುಷ ಉಚ್ಯತೇ । ನಾನಾರೂಪಾಣಿ ನಾಮಾನಿ ಕಲ್ಪಯಿಷ್ಯನ್ತಿ ವೈ ಜನಾಃ ॥೬೧॥
ವಿಭುವೇ, ಸರ್ವಸತ್ತಾತ್ಮಕವಾದ ವೀರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸು. ಅದರಿಂದ ಸರ್ವಜನನಿಯಾದ ಇವಳು ವಿಶ್ವವನ್ನು ಸೃಜಿಸುವಳು; ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ.
ನಾಲ್ಕು ಬಗೆಯ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸೃಜಿಸಿ, ಕಾಲಯೋಗಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಪಾಲನೆಯನ್ನೂ ಸಂಹಾರವನ್ನೂ ಮಾಡಬೇಕು. ಇದು ಮಾಡಬೇಕಾದ ಕಾರ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪ್ರಕೃತಿಯು ತಾಯಿಯೂ ಪುರುಷನು ತಂದೆಯೂ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುವರು. ಜನರು ನಾನಾ ರೂಪಗಳನ್ನೂ ಹೆಸರುಗಳನ್ನೂ ಕಲ್ಪಿಸುವರು.
ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ಗಣರಾಜಸ್ತು ತತ್ರೈವಾಂತರಧೀಯತ । ಪ್ರಕೃತಿಃ ಪುರುಷಶ್ಚೈವ ಯಥಾಜ್ಞಪ್ತೌ ಪ್ರಚಕ್ರತುಃ ॥೬೨॥
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಗಣರಾಜನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು. ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪುರುಷರು ತಮಗೆ ಅಪ್ಪಣೆಯಾದಂತೆ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು.
॥ ಓಮಿತಿ ಶ್ರೀಮದಾನ್ತ್ಯೇ ಪುರಾಣೋಪನಿಷದಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮೌದ್ಗಲೇ ಮಹಾಪುರಾಣೇ ಪ್ರಥಮೇ ಖಣ್ಡೇ ವಕ್ರತುಂಡಚರಿತೇ ಪ್ರಕೃತಿಪುರುಷವರಪ್ರದಾನಂ ನಾಮ ಷಷ್ಠೋಽಧ್ಯಾಯಃ ॥
ಹೀಗೆ ಶ್ರೀಮದಾಂತ್ಯ ಪುರಾಣೋಪನಿಷತ್ತಾದ ಶ್ರೀಮನ್ಮೌದ್ಗಲ ಮಹಾಪುರಾಣದ ಪ್ರಥಮ ಖಂಡದ ವಕ್ರತುಂಡಚರಿತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಪುರುಷವರಪ್ರದಾನವೆಂಬ ಆರನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಮುಗಿಯಿತು.