ನಾಲ್ಕನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ
॥ ಶ್ರೀಗಣೇಶಾಯ ನಮಃ ॥ ಸೂತ ಉವಾಚ । ಕೈಲಾಸಶಿಖರೇ ರಮ್ಯೇ ಶಿವಶ್ಚಿನ್ತಾಪರೋಽಭವತ್ । ಅನಾಹೂತಾ ಗತಾ ದೇವೀ ದ್ವಿಡ್ಗೃಹೇ ಕಿಂ ಭವಿಷ್ಯತಿ ॥೧॥
ವಟಮೂಲೇ ಸಮಾಸೀನೋ ನಂದಿಕೇಶಾದಿಭಿರ್ವೃತಃ । ಯೋಗಿಭಿಃ ಸೇವಿತಸ್ತತ್ರ ಕಥಾ ನಾನಾ ಪ್ರವರ್ತಯನ್ ॥೨॥
ನಾನಾಽಪಶಕುನಂ ತತ್ರ ಬಭೂವಾತಿಭಯಾನಕಮ್ । ಸ್ತುತಿಭಿಸ್ತೇನ ಸರ್ವೇ ತೇ ಉತ್ಪಾತಾಶಂಕಯಾ ಭೃಶಮ್ ॥೩॥
ಶ್ರೀಗಣೇಶನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ಮನೋಹರವಾದ ಕೈಲಾಸಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಶಿವನು ಚಿಂತಾಮಗ್ನನಾದನು: “ದೇವಿಯು ಆಹ್ವಾನವಿಲ್ಲದೆ ದ್ವೇಷಿಯ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿದ್ದಾಳೆ; ಏನಾಗುವುದೋ?”
ಅವನು ಆಲದಮರದ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು, ನಂದಿಕೇಶ ಮೊದಲಾದವರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟು, ಯೋಗಿಗಳಿಂದ ಸೇವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತ, ಅಲ್ಲಿ ನಾನಾ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದನು.
ಅಲ್ಲಿ ನಾನಾ ಬಗೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಭಯಾನಕ ಅಪಶಕುನಗಳು ಉಂಟಾದವು. ಅದರಿಂದ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ವಿಪತ್ತಿನ ತೀವ್ರ ಆತಂಕದಿಂದ ಸ್ತುತಿಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದರು.†
ಏತಸ್ಮಿನ್ನನ್ತರೇ ತತ್ರ ನಾರದೋ ಮುನಿರಾಯಯೌ । ತಂ ಪ್ರಣಮ್ಯ ಸ್ಥಿತೋ ಯೋಗೀ ಶಿವಂ ಕಲ್ಯಾಣದಂ ಪರಮ್ ॥೪॥
ಕಥಾವಸರಮಾಸಾದ್ಯ ಪ್ರೋವಾಚ ಕಠಿನಂ ವಚಃ । ಧನ್ಯಾ ಸತೀ ತ್ರಿಭುವನೇ ನ ಸಮಾ ಕಾಮಿನೀ ತಯಾ ॥೫॥
ಸತೀತ್ಯೇವ ಚ ಯನ್ನಾಮ ಕೃತಂ ತತ್ಸಾರ್ಥಕಂ ಪರಮ್ । ಶಿವನಿನ್ದಾಂ ಸಮಾಕರ್ಣ್ಯ ತೃಣವಜ್ಜ್ವಲಿತಂ ವಪುಃ ॥೬॥
ನಾರದಸ್ಯ ವಚಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ವಜ್ರಸಾರಮಯೋಪಮಮ್ । ಉವಾಚ ತಮೃಷಿಂ ಶಂಭುಃ ಕಿಂ ನು ದೇವೀ ಮೃತಾ ಮುನೇ ॥೭॥
ನ ಕಿಂಚಿದುಕ್ತವಾಂಸ್ತತ್ರ ಶಂಭುಕ್ರೋಧಭಯಾಕುಲಃ । ಶೋಕಾಗ್ನಿರ್ಮಾಂ ದಹೇತ್ಕಿಂ ವಾ ತತೋ ದೇವೋಽನ್ವಬುಧ್ಯತ ॥೮॥
ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ನಾರದಮುನಿಯು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದನು. ಯೋಗಿಯಾದ ಅವನು ಪರಮ ಕಲ್ಯಾಣದಾಯಕನಾದ ಶಿವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ನಿಂತನು.
ಮಾತನಾಡಲು ಅವಕಾಶ ದೊರೆತಾಗ ಅವನು ಕಠೋರವಾದ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದನು: “ಸತಿಯು ಧನ್ಯಳು; ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವಳಿಗೆ ಸಮಾನಳಾದ ಸ್ತ್ರೀಯಿಲ್ಲ.”
“ಅವಳಿಗೆ ಇಟ್ಟ ಸತಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಅತ್ಯಂತ ಸಾರ್ಥಕವಾಯಿತು. ಶಿವನಿಂದೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ಹುಲ್ಲಿನಂತೆ ದಹಿಸಿಕೊಂಡಳು.”
ವಜ್ರದಷ್ಟು ಕಠೋರವಾದ ನಾರದನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಶಂಭುವು ಆ ಋಷಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: “ಮುನಿಯೇ, ದೇವಿಯು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಮರಣಹೊಂದಿದಳೇ?”
ಶಂಭುವಿನ ಕೋಪದ ಭಯದಿಂದ ಕಳವಳಗೊಂಡ ನಾರದನು ಅಲ್ಲಿ ಏನನ್ನೂ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ; “ಅವನ ಶೋಕಾಗ್ನಿಯು ನನ್ನನ್ನು ದಹಿಸಬಹುದಲ್ಲವೇ?” ಎಂದು ಭಯಪಟ್ಟನು. ಆಗ ದೇವನು ವಿಷಯವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡನು.
ಶೋಕಸಾಗರಮಗ್ನೋಽಭೂತ್ಕಿಂ ಮಾಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಗತಾ ಶಿವಾ । ಶಕ್ತಿಹೀನಃ ಕೃತೋಽಹಂ ವೈ ಹ್ಯಶಕ್ತಃ ಸರ್ವಕರ್ಮಣಿ ॥೯॥
ನಿಃಶ್ವಾಸಪರಮೋಽಪ್ಯಾಸೀದರ್ಧಮಙ್ಗಂ ಗತಂ ತ್ವಿತಿ । ಜೀವಿತೇನ ಚ ಕಿಂ ಕಾರ್ಯಂ ದೇಹತ್ಯಾಗಂ ಕರೋಮ್ಯಹಮ್ ॥೧೦॥
ಯೋಗಿಭಿಃ ಸಾಂತ್ವಿತೋ ದೇವೋ ನ ಕಿಂಚಿತ್ಸುಖವಾನಭೂತ್ । ಶಿವಶ್ಚಿನ್ತಾಪರೋ ಭೂತ್ವಾ ವಿಚಾರಂ ಕೃತವಾನ್ ಹೃದಿ ॥೧೧॥
ಅವನು ಶೋಕಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದನು: “ಶಿವೆಯು ನನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಏಕೆ ಹೋದಳು? ನಾನು ಶಕ್ತಿಹೀನನಾದೆನು; ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅಸಮರ್ಥನಾದೆನು.”
“ನನ್ನ ದೇಹದ ಅರ್ಧಭಾಗವೇ ಹೋಗಿಬಿಟ್ಟಿತು” ಎಂದು ಅವನು ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಡುತ್ತಲೇ ಇದ್ದನು. “ಇನ್ನು ಜೀವದಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ನಾನು ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ” ಎಂದನು.
ಯೋಗಿಗಳು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿದರೂ ದೇವನಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ನೆಮ್ಮದಿ ಉಂಟಾಗಲಿಲ್ಲ. ಚಿಂತಾಮಗ್ನನಾದ ಶಿವನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಿಸಿದನು.
ಅಹೋ ವಿಘ್ನಾಕುಲೋಽಹಂ ವೈ ಕೃತೋ ವಿಘ್ನಕರೇಣ ಚ । ಗರ್ವಿತಃ ಪರಮೈಶ್ವರ್ಯಾತ್ಕೃತಂ ಗರ್ವಸ್ಯ ಖಣ್ಡನಮ್ ॥೧೨॥
ಅತುಲಾ ಶಕ್ತಿರರ್ಧಾಙ್ಗೇ ಜಗನ್ಮಾತಾಽಸ್ತಿ ಮೇ ಸದಾ । ಅರ್ಧನಾರೀಶ್ವರೋಽಹಂ ಚ ನ ವಿಯೋಗೋ ಮಮ ಕ್ವಚಿತ್ ॥೧೩॥
ಶಕ್ತಿಯುಕ್ತತಯಾ ನಿತ್ಯಂ ಶಕ್ತೋಽಹಂ ಪ್ರಭುರೀಶ್ವರಃ । ಅಖಣ್ಡೈಶ್ವರ್ಯಮೋಹೇನ ವಿಘ್ನರಾಜಂ ಚ ನಾಸ್ಮರಮ್ ॥೧೪॥
“ಅಯ್ಯೋ! ವಿಘ್ನವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವವನಿಂದ ನಾನು ವಿಘ್ನಪೀಡಿತನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಪರಮ ಐಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ಗರ್ವಿತನಾಗಿದ್ದ ನನ್ನ ಗರ್ವವು ಭಂಗಗೊಂಡಿದೆ.”
“ಅತುಲವಾದ ಶಕ್ತಿಯೂ ಜಗನ್ಮಾತೆಯೂ ಆದ ದೇವಿಯು ಸದಾ ನನ್ನ ಅರ್ಧಾಂಗದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾಳೆ; ನಾನು ಅರ್ಧನಾರೀಶ್ವರನು; ನನಗೆ ಎಂದಿಗೂ ವಿಯೋಗವಿಲ್ಲ” ಎಂಬ ಭಾವನೆ ನನ್ನಲ್ಲಿತ್ತು.
“ಶಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸದಾ ಸೇರಿರುವುದರಿಂದ ನಾನು ಸಮರ್ಥನು, ಪ್ರಭುವೂ ಈಶ್ವರನೂ ಆಗಿದ್ದೇನೆ” ಎಂಬ ಅಖಂಡ ಐಶ್ವರ್ಯದ ಮೋಹದಿಂದ ವಿಘ್ನರಾಜನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಲಿಲ್ಲ.
ಇತಿ ಗತ್ವಾ ಸ್ವಯಂ ಶಂಭುರ್ಮನಸಾ ಗಣಪಂ ಭಜನ್ । ಭಕ್ತ್ಯೈಕಚೇತಸಾ ಚೈವ ಧ್ಯಾತ್ವಾ ರೂಪಮನುತ್ತಮಮ್ ॥೧೫॥
ಚತುರ್ಭುಜಂ ಮಹಾಕಾಯಂ ಗಜವಕ್ತ್ರಂ ಮಹೋದರಮ್ । ಮುಕುಟೇನ ವಿರಾಜನ್ತಂ ಕರ್ಣಕುಣ್ಡಲಧಾರಿಣಮ್ ॥೧೬॥
ರತ್ನಮಾಲಾಧರಂ ಪೂರ್ಣಂ ನಾಭಿಶೇಷವಿಭೂಷಿತಮ್ । ಕಿಂಕಿಣೀಕಾಯುಕ್ತಪಾದಂ ⟦…⟧ ॥೧೭॥
ಸಿದ್ಧಿಬುದ್ಧಿಯುತಂ ಚಿನ್ತಾಮಣಿಭೂಷಿತವಕ್ಷಸಮ್ । ಏಕಚಿತ್ತೇನ ಚ ಧ್ಯಾತ್ವಾಽಸಾಧಯತ್ತಂ ಸಮಾಧಿನಾ ॥೧೮॥
ತುಷ್ಟಾವ ವಿವಿಧೈರ್ವಾಕ್ಯೈರ್ಗಣೇಶಂ ಬ್ರಹ್ಮರೂಪಿಣಮ್ । ನಿರಾಕಾರಂ ಚ ಸಾಕಾರಂ ವಿಘ್ನರಾಜಂ ಹೃದಿ ಸ್ಥಿತಮ್ ॥೧೯॥
ಹೀಗೆ ಅರಿತು ಶಂಭುವು ಸ್ವತಃ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಗಣಪನನ್ನು ಭಜಿಸಿದನು. ಏಕಾಗ್ರವಾದ ಭಕ್ತಿಚಿತ್ತದಿಂದ ಅವನ ಅನುಪಮ ರೂಪವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿದನು.
ನಾಲ್ಕು ಭುಜಗಳುಳ್ಳ, ಮಹಾಕಾಯನಾದ, ಆನೆಯ ಮುಖವುಳ್ಳ, ಮಹೋದರನಾದ, ಕಿರೀಟದಿಂದ ಶೋಭಿಸುವ, ಕಿವಿಗಳಲ್ಲಿ ಕುಂಡಲಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿರುವ ಅವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿದನು.
ರತ್ನಮಾಲೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ, ಪೂರ್ಣಸ್ವರೂಪನಾದ, ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ ಶೇಷನಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಕಿಂಕಿಣಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪಾದಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿದನು.†
ಸಿದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಚಿಂತಾಮಣಿಯಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಎದೆಯುಳ್ಳ ಅವನನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತದಿಂದ ಧ್ಯಾನಿಸಿ, ಸಮಾಧಿಯ ಮೂಲಕ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸಿಕೊಂಡನು.
ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪನೂ ನಿರಾಕಾರನೂ ಸಾಕಾರನೂ ಆದ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ವಿಘ್ನರಾಜ ಗಣೇಶನನ್ನು ಅವನು ನಾನಾ ವಚನಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಿದನು.
ಶಿವ ಉವಾಚ । ನಮಸ್ತೇ ವಿಘ್ನರಾಜಾಯ ನಮಸ್ತೇ ವಿಘ್ನಹಾರಿಣೇ । ವಿಘ್ನಕರ್ತ್ರೇ ಗಣೇಶಾಯ ವಿಘ್ನಾನಾಂ ಪತಯೇ ನಮಃ ॥೨೦॥
ಲಂಬೋದರಾಯ ಸರ್ವಾಯ ವಕ್ರತುಣ್ಡಸ್ವರೂಪಿಣೇ । ತ್ರೈಗುಣ್ಯೇನ ಜಗದ್ರೂಪನಾನಾಭೇದಪ್ರಧಾರಿಣೇ ॥೨೧॥
ನೈರ್ಗುಣ್ಯೇನ ಚ ವೈ ಸಾಕ್ಷಾದ್ ಬ್ರಹ್ಮರೂಪಧರಾಯ ಚ । ನಮೋ ನಮೋ ಬಂಧಹಂತ್ರೇ ಭಕ್ತಾನಾಂ ಪಾಲಕಾಯ ತೇ ॥೨೨॥
ಅಭಕ್ತೇಭ್ಯಸ್ತಮೋದಾಯ ನಾನಾಭಯಕರಾಯ ಚ । ಹೇರಂಬಾಯ ನಮಸ್ತುಭ್ಯಂ ವೇದವೇದ್ಯಾಯ ಶಾಶ್ವತೇ ॥೨೩॥
ಅನಂತಾನನರೂಪಾಯಾನಂತಬಾಹ್ವಂಘ್ರಿಕಾಯ ತೇ । ಅನಂತಕರಕರ್ಣಾಯಾನಂತೋದರಧರಾಯ ತೇ ॥೨೪॥
ಶಿವನು ಹೇಳಿದನು: ವಿಘ್ನರಾಜನೇ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ವಿಘ್ನಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ವಿಘ್ನಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ, ವಿಘ್ನಗಳ ಒಡೆಯನಾದ ಗಣೇಶನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.
ಲಂಬೋದರನೂ ಸರ್ವಸ್ವರೂಪನೂ ವಕ್ರತುಂಡಸ್ವರೂಪನೂ ಆದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಮೂರು ಗುಣಗಳ ಮೂಲಕ ಜಗತ್ತಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ನಾನಾ ಭೇದಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.
ಗುಣಾತೀತತೆಯಿಂದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಬ್ರಹ್ಮರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸುವ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಬಂಧನವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ, ಭಕ್ತರನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ನಿನಗೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ನಮಸ್ಕಾರ.
ಭಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದವರಿಗೆ ಅಂಧಕಾರವನ್ನೂ ನಾನಾ ಭಯಗಳನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಹೇರಂಬನೇ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ವೇದಗಳಿಂದ ಅರಿಯಲ್ಪಡುವ ಶಾಶ್ವತನಾದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.
ಅನಂತ ಮುಖಗಳ ರೂಪವುಳ್ಳ, ಅನಂತ ಭುಜಗಳೂ ಪಾದಗಳೂ ಉಳ್ಳ, ಅನಂತ ಕೈಗಳೂ ಕಿವಿಗಳೂ ಉಳ್ಳ, ಅನಂತ ಉದರಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.
ನಮೋ ನಮಸ್ತೇ ಗಣನಾಯಕಾಯ ತೇ ಅನಾದಿಪೂಜ್ಯಾಯ ಚ ಸರ್ವರೂಪಿಣೇ । ಅಖಂಡಲೀಲಾಕರುಣಾಮೂರ್ತಯೇ ಮಹೋತ್ಕಟಾಯಾಸ್ತು ನಮೋ ಮಹಾತ್ಮನೇ ॥೨೫॥
ಆದೌ ಚ ನಿರ್ಮಾಯ ವಿಧಿಂ ರಜೋಮಯಂ ತೇನೈವ ಸೃಷ್ಟಿಂ ವಿದಧಾಸಿ ದೇವ । ಸತ್ತ್ವಾತ್ಮಕಂ ವಿಷ್ಣುಮಥೋ ಹಿ ಮಧ್ಯೇ ನಿರ್ಮಾಯ ಪಾಸಿ ತ್ವಮಖಂಡವಿಕ್ರಮ ॥೨೬॥
ಅನ್ತೇ ತಮೋರೂಪಿಣಮೇವ ಸೃಷ್ಟ್ವಾ ಶಂಭುಂ ಸ್ವಶಕ್ತ್ಯಾ ಹರಸಿ ತ್ವಮಾದ್ಯ । ಏವಂವಿಧಂ ತ್ವಾಂ ಪ್ರವದನ್ತಿ ವೇದಾಃ ತಂ ವೈ ಗಣೇಶಂ ಶರಣಂ ಪ್ರಪದ್ಯೇ ॥೨೭॥
ಮಾಯಾಮಯಂ ವೈ ಗುಣಪಂ ತು ಸೃಷ್ಟ್ವಾ ತಸ್ಮಾತ್ಪುರಸ್ತ್ವಂ ಗಣರಾಜ ಚಾದೌ । ಸ್ವಾನಂದಸಂಜ್ಞೇ ನಗರೇ ವಿಭಾಸಿ ಸಿದ್ಧ್ಯಾ ಚ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಸಹಿತಃ ಪರೇಶ ॥೨೮॥
ತಂ ತ್ವಾಂ ಗಣೇಶಂ ಶರಣಂ ಪ್ರಪದ್ಯೇ ಸ್ಥಿತಂ ಸದಾ ಹೃತ್ಸು ಚ ಯೋಗಿನಾಂ ವೈ । ವೇದೈರ್ನ ವೇದ್ಯಂ ಮನಸಾ ನ ಲಭ್ಯಂ ತಂ ವಕ್ರತುಣ್ಡಂ ಹೃದಿ ಚಿನ್ತಯಾಮಿ ॥೨೯॥
ಗಣನಾಯಕನೇ, ಅನಾದಿಕಾಲದಿಂದ ಪೂಜ್ಯನೂ ಸರ್ವರೂಪಿಯೂ ಆದ ನಿನಗೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ನಮಸ್ಕಾರ. ಅಖಂಡ ಲೀಲೆಯುಳ್ಳ ಕರುಣಾಮೂರ್ತಿಯೂ ಮಹೋತ್ಕಟನೂ ಮಹಾತ್ಮನೂ ಆದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.
ದೇವನೇ, ಆದಿಯಲ್ಲಿ ರಜೋಗುಣಮಯ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಸೃಜಿಸಿ ಅವನ ಮೂಲಕವೇ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತೀಯೆ. ಅಖಂಡ ಪರಾಕ್ರಮಿಯೇ, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸತ್ತ್ವಸ್ವರೂಪ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಸೃಜಿಸಿ ಪಾಲಿಸುತ್ತೀಯೆ.
ಆದ್ಯನೇ, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ತಮೋರೂಪನಾದ ಶಂಭುವನ್ನು ಸೃಜಿಸಿ ನಿನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಂಹರಿಸುತ್ತೀಯೆ. ವೇದಗಳು ನಿನ್ನನ್ನು ಹೀಗೆ ವರ್ಣಿಸುತ್ತವೆ. ಅಂತಹ ಗಣೇಶನನ್ನು ನಾನು ಶರಣಾಗುತ್ತೇನೆ.
ಗಣರಾಜನೇ, ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಯಾಮಯ ಗುಣಪನನ್ನು ಸೃಜಿಸಿ, ಅದಕ್ಕೂ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ನೀನು ಸ್ವಾನಂದವೆಂಬ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತೀಯೆ, ಪರೇಶನೇ.
ಯೋಗಿಗಳ ಹೃದಯಗಳಲ್ಲಿ ಸದಾ ನೆಲೆಸಿರುವ ಅಂತಹ ಗಣೇಶನಾದ ನಿನ್ನನ್ನು ನಾನು ಶರಣಾಗುತ್ತೇನೆ. ವೇದಗಳಿಂದಲೂ ಅರಿಯಲಾಗದ, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ಪಡೆಯಲಾಗದ ವಕ್ರತುಂಡನನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಅರ್ಧನಾರೀಶ್ವರತ್ವಂ ಯತ್ತದ್ಧತಂ ಮೇಽಧುನಾ ಪ್ರಭೋ । ಶಕ್ತಿಹೀನತ್ವಮಾಪನ್ನೋ ನಷ್ಟವತ್ಕರ್ಮಣಾ ಕೃತಃ ॥೩೦॥
ನಾನೈಶ್ವರ್ಯಯುತಾ ದೇವೀ ಸಾ ಗತಾ ಗಣಪ ಪ್ರಭೋ । ಅನೀಶ್ವರಪದಂ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಮಯಾ ವೈ ದೇವದೇವ ಭೋಃ ॥೩೧॥
ನಿರ್ಗುಣೋಽಹಂ ಸದಾ ಶಂಭುಃ ಸಗುಣಃ ಸರ್ವಭಾವವಿತ್ । ಶಕ್ತ್ಯಾ ಯುಕ್ತೋ ಯದಾ ಸ್ವಾಮಿನ್ನಧುನಾ ಕಿಂ ಕರೋಮ್ಯಹಮ್ ॥೩೨॥
ಶಕ್ತಿಹೀನಃ ಪದಾ ಗನ್ತುಂ ನ ಶಕ್ನೋಮಿ ಗಣೇಶ್ವರ । ಅತಸ್ತ್ವಂ ಕೃಪಯಾ ದೇವ ಶಕ್ತಂ ಮಾಂ ಕುರು ಕರ್ಮಣಿ ॥೩೩॥
ಪ್ರಭುವೇ, ನನ್ನ ಅರ್ಧನಾರೀಶ್ವರತ್ವವು ಈಗ ನಾಶವಾಗಿದೆ. ಶಕ್ತಿಹೀನನಾಗಿ, ಕರ್ಮದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನಾಶವಾದವನಂತಾಗಿದ್ದೇನೆ.
ಗಣಪನೇ, ಪ್ರಭುವೇ, ನಾನಾ ಐಶ್ವರ್ಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ದೇವಿಯು ಹೊರಟುಹೋದಳು. ದೇವದೇವನೇ, ನಾನು ಈಶ್ವರತ್ವವಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ.
ಸ್ವಾಮಿಯೇ, ನಾನು ಸದಾ ನಿರ್ಗುಣ ಶಂಭುವಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಶಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದಾಗ ಸಗುಣನಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಭಾವಗಳನ್ನೂ ಅರಿಯುವವನಾಗಿರುತ್ತೇನೆ. ಈಗ ನಾನು ಏನು ಮಾಡಲಿ?
ಗಣೇಶ್ವರನೇ, ಶಕ್ತಿಹೀನನಾದ ನಾನು ಕಾಲಿನಿಂದ ನಡೆಯುವುದಕ್ಕೂ ಸಮರ್ಥನಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ದೇವನೇ, ಕರುಣೆಯಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡು.
ತತಃ ಪ್ರಾದುರ್ಭೂತಸ್ಯ ಪುರತಃ ಸ ಗಣಾಧಿಪಃ । ಉವಾಚ ಶಂಕರಂ ತತ್ರ ಹರ್ಷಯನ್ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಯಾ ಗಿರಾ ॥೩೪॥
ಅಹೋ ಪಶ್ಯ ಚ ಮಾಂ ಶಂಭೋ ಕಿಂ ಶೋಚಸಿ ಮಹೇಶ್ವರ । ಭವಿತಾಸಿ ಸಶಕ್ತಿಸ್ತ್ವಂ ಮದ್ವಾಕ್ಯಾನ್ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ ॥೩೫॥
ಅಹಮೇವೇಶ್ವರೋ ದೇವಃ ಏಕೋ ಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡಮಂಡಲೇ । ತೇನ ಗರ್ವೇಣ ಯುಕ್ತಸ್ತ್ವಂ ಸ ವಿಘ್ನಃ ಸಹಸಾ ಕೃತಃ ॥೩೬॥
ಅಧುನಾ ತೇ ಗತೋ ಮೋಹೋ ಮದೀಯಾ ಸ್ಮೃತಿರಾಗತಾ । ಧ್ಯಾತಸ್ತುತಶ್ಚ ತೇನಾಽಹಂ ಪ್ರಸನ್ನೋಽಸ್ಮಿ ನ ಸಂಶಯಃ ॥೩೭॥
ಆಗ ಆ ಗಣಾಧಿಪನು ಅವನ ಮುಂದೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ, ಮಧುರವಾದ ಮಾತಿನಿಂದ ಶಂಕರನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುತ್ತ ಹೇಳಿದನು.†
“ಶಂಭುವೇ, ನನ್ನನ್ನು ನೋಡು. ಮಹೇಶ್ವರನೇ, ಏಕೆ ಶೋಕಿಸುತ್ತೀಯೆ? ನನ್ನ ವಚನದ ಪ್ರಕಾರ ನೀನು ಮತ್ತೆ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನಾಗುವೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ.”
“ಈ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ನಾನೊಬ್ಬನೇ ಈಶ್ವರನಾದ ದೇವನು” ಎಂಬ ಗರ್ವವು ನಿನಗೆ ಉಂಟಾಗಿತ್ತು; ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ವಿಘ್ನವು ಒಮ್ಮೆಲೇ ಉಂಟಾಯಿತು.
“ಈಗ ನಿನ್ನ ಮೋಹವು ತೊಲಗಿ, ನನ್ನ ಸ್ಮರಣೆಯು ಬಂದಿದೆ. ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ ಸ್ತುತಿಸಿದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿದ್ದೇನೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ.”
ಹಿಮಾಚಲಸುತಾ ದೇವೀ ಭವಿಷ್ಯತಿ ನ ಸಂಶಯಃ । ವೃಣೋಷಿ ತ್ವಂ ಸತೀಂ ತಾಂ ವೈ ಪಾರ್ವತೀಂ ಚ ಪುನಃ ಶಿವ ॥೩೮॥
ರಮಸೇ ಚ ತಯಾ ಸಾರ್ಧಂ ಮದ್ಭಕ್ತ್ಯಾ ಭಾವಿತೋ ಹ್ಯಹಮ್ । ಈಶ್ವರಃ ಸಹಶಕ್ತಿಸ್ತ್ವಂ ಮತ್ಪ್ರಸಾದಾತ್ಸದಾ ಭವ ॥೩೯॥
ಸ್ಮೃತಮಾತ್ರ⟦…⟧ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಃ ಸ್ಯಾಂ ಸದಾಶಿವ । ಇತಿ ದತ್ತ್ವಾ ವರಂ ದೇವಸ್ತತ್ರೈವಾಂತರಧೀಯತ ॥೪೦॥
“ದೇವಿಯು ಹಿಮಾಚಲನ ಮಗಳಾಗುವಳು; ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ. ಶಿವನೇ, ಆ ಸತಿಯನ್ನೇ ಪಾರ್ವತಿಯಾಗಿ ನೀನು ಮತ್ತೆ ವರಿಸುವೆ.”
“ನೀನು ಅವಳೊಂದಿಗೆ ವಿಹರಿಸುವೆ. ನನ್ನ ಕುರಿತ ನಿನ್ನ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಾನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಸದಾ ಶಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿದ ಈಶ್ವರನಾಗಿರು.”
“ಸದಾಶಿವನೇ, ಸ್ಮರಿಸಿದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ನಾನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗುವೆನು.” ಹೀಗೆ ವರವನ್ನು ನೀಡಿ ದೇವನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು.†
ತತಶ್ಚ ಶಂಕರಃ ಕ್ಷುಬ್ಧಃ ಶಕ್ತೋ ಜಾತಃ ಸ್ವಕರ್ಮಣಿ । ಜಟಾಮಾಸ್ಫಾಲಯಾಮಾಸ ಗಣೇಶಂ ಮನಸಾ ಸ್ಮರನ್ ॥೪೧॥
ತಸ್ಮಾಜ್ಜಾತೋ ಮಹಾಬಾಹುರ್ವೀರಭದ್ರಸ್ತ್ರಿಮಸ್ತಕಃ । ತ್ರಿಪದಃ ಶೂಲವಾನ್ ಸಾಕ್ಷಾನ್ಮೃತ್ಯುರೂಪೋ ಮಹಾದ್ಯುತಿಃ ॥೪೨॥
ಶಂಕರಂ ಪ್ರಣನಾಮಾಥ ಪ್ರಾಂಜಲಿಃ ಸನ್ಪುರಃ ಸ್ಥಿತಃ । ಆಜ್ಞಾಂ ಕುರು ಮಹಾದೇವ ದಾಸೋಽಹಂ ತೇ ವಶೇ ಸ್ಥಿತಃ ॥೪೩॥
ವಚನಂ ತಸ್ಯ ಸಂಶ್ರುತ್ಯ ಪ್ರಹೃಷ್ಟಃ ಶಂಕರೋಽಬ್ರವೀತ್ । ಸಯಜ್ಞಸ್ಯ ಚ ದಕ್ಷಸ್ಯ ಹರಣಂ ಕುರು ಸಾಂಪ್ರತಮ್ ॥೪೪॥
ಅನಂತರ ಕ್ಷುಬ್ಧನಾಗಿದ್ದ ಶಂಕರನು ತನ್ನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಮರ್ಥನಾದನು. ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಗಣೇಶನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತ ತನ್ನ ಜಟೆಯನ್ನು ಅಪ್ಪಳಿಸಿದನು.
ಅದರಿಂದ ಮಹಾಬಾಹುವಾದ ವೀರಭದ್ರನು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಅವನಿಗೆ ಮೂರು ತಲೆಗಳು, ಮೂರು ಪಾದಗಳು; ಅವನು ಶೂಲಧಾರಿಯೂ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯೂ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಮೃತ್ಯುಸ್ವರೂಪಿಯೂ ಆಗಿದ್ದನು.
ಅವನು ಶಂಕರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಕೈಮುಗಿದು ಮುಂದೆ ನಿಂತನು: “ಮಹಾದೇವನೇ, ಅಪ್ಪಣೆ ಮಾಡು; ನಾನು ನಿನ್ನ ದಾಸನು, ನಿನ್ನ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದೇನೆ.”
ಅವನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಶಂಕರನು ಹೇಳಿದನು: “ಈಗ ದಕ್ಷನನ್ನು ಅವನ ಯಜ್ಞಸಹಿತ ಸಂಹರಿಸು.”
ತದಾಜ್ಞಾಂ ಶಿರಸಾ ಧೃತ್ವಾ ಅಟ್ಟಹಾಸಮಥಾಕರೋತ್ । ತೇನ ತ್ರಿಭುವನಂ ಸರ್ವಂ ಕಂಪಿತಂ ಭಯವಿಹ್ವಲಮ್ ॥೪೫॥
ತತೋ ನಿರ್ಗಮ್ಯ ವೇಗೇನ ಶರೀರಾನ್ನಿರ್ಮಮೇ ಮಹಾನ್ । ನಾನಾರುದ್ರಾನಪಾರಾಂಶ್ಚ ತೈರ್ವೃತಃ ಸ ಗತೋ ಮಖಮ್ ॥೪೬॥
ತಮನ್ವಯುರ್ಗಣಾಃ ಶಂಭೋರ್ನಂದಿಕೇಶಾದಯೋಽಪರೇ । ಕ್ಷುಭಿತಾಃ ಕ್ರೋಧಸಂಯುಕ್ತಾ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಾಶನಸನ್ನಿಭಾಃ ॥೪೭॥
ಆ ಅಪ್ಪಣೆಯನ್ನು ಶಿರಸಾವಹಿಸಿ ಅವನು ಅಟ್ಟಹಾಸ ಮಾಡಿದನು. ಅದರಿಂದ ಮೂರು ಲೋಕಗಳೆಲ್ಲವೂ ಕಂಪಿಸಿ ಭಯವಿಹ್ವಲವಾದವು.
ಅನಂತರ ಆ ಮಹಾಬಲನು ವೇಗವಾಗಿ ಹೊರಟು, ತನ್ನ ದೇಹದಿಂದ ನಾನಾ ಬಗೆಯ ಅಪಾರ ರುದ್ರರನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಅವರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟು ಯಜ್ಞದ ಕಡೆಗೆ ಹೋದನು.
ನಂದಿಕೇಶ ಮೊದಲಾದ ಶಂಭುವಿನ ಇತರ ಗಣಗಳು ಅವನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದರು. ಕ್ಷುಬ್ಧರೂ ಕೋಪಭರಿತರೂ ಆದ ಅವರು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನೇ ನುಂಗುವವರಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರು.
ದುರ್ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ದಕ್ಷಗೇಹೇಽಭವಂಸ್ತದಾ । ಶಂಕಿತಾ ಮುನಯೋ ದೇವಾಃ ಕಿಂ ಭವೇದಿತಿ ವಿಹ್ವಲಾಃ ॥೪೮॥
ಏತಸ್ಮಿನ್ನಂತರೇ ತತ್ರ ದಕ್ಷಯಜ್ಞೇ ಮಹಾಬಲಃ । ಆಜಗಾಮಾಗ್ರತೋ ರುದ್ರೋ ವೀರಭದ್ರೋ ಭಯಾನಕಃ ॥೪೯॥
ನಂದೀ ಭೃಂಗಿರಿಟಿರ್ಭೃಂಗೀ ಪುಷ್ಪದಂತಮುಖಾಸ್ತಥಾ । ಆಗತಾಃ ಕ್ರೋಧದೀಪ್ತಾಸ್ಯಾ ಭಕ್ಷಯನ್ತೋ ಯಥಾನ್ತಕಾಃ ॥೫೦॥
ಆಗ ದಕ್ಷನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಅಪಶಕುನಗಳು ಉಂಟಾದವು. ಮುನಿಗಳೂ ದೇವತೆಗಳೂ ಸಂಶಯಪಟ್ಟು, “ಏನಾಗುವುದೋ?” ಎಂದು ಕಳವಳಗೊಂಡರು.
ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಮಹಾಬಲನೂ ಭಯಾನಕನೂ ಆದ ರುದ್ರ ವೀರಭದ್ರನು ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದನು.
ನಂದಿ, ಭೃಂಗಿರಿಟಿ, ಭೃಂಗಿ, ಪುಷ್ಪದಂತ ಮೊದಲಾದವರೂ ಬಂದರು. ಕೋಪದಿಂದ ದೀಪ್ತವಾದ ಮುಖಗಳಿದ್ದ ಅವರು ಅಂತಕರಂತೆ ಭಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಸಹಸಾ ವೇಗತಃ ಸರ್ವೇ ಮಾರಯನ್ತ ಇತಸ್ತತಃ । ಪಲಾಯಂತ ಚ ದಿಕ್ಪ್ರಾನ್ತೇ ದಕ್ಷಸ್ಯಾನುಚರಾಸ್ತದಾ ॥೫೧॥
ಯಜ್ಞಮಂಡಪಮಾಸಾದ್ಯ ಬಭಂಜುಸ್ತತ್ಕ್ಷಣೇನ ಚ । ದೇವಾನ್ ಸರ್ವಾನ್ ಮುನೀಂಶ್ಚೈವ ಪೀಡಯನ್ತಃ ಸುದಾರುಣಾಃ ॥೫೨॥
ಋಷಿಪತ್ನೀರ್ದಧುಸ್ತತ್ರ ದೇವಪತ್ನೀಃ ಸಹಸ್ರಶಃ । ಅತಾಡಯನ್ಮಹಾವೀರ್ಯಾ ಹಾಹಾಕಾರಾಃ ಪ್ರವರ್ತಿತಾಃ ॥೫೩॥
ಕಥಂ ತ್ವಸಾಧುಪತಯೋ ಭವತೀಭಿಃಕೃತಾಃ ಖಲು । ಶಿವದ್ವೇಷಕರಾ ದುಷ್ಟಾಸ್ತಸ್ಯ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಮಹತ್ಫಲಮ್ ॥೫೪॥
ಏವಮೂಚುರ್ಹವಿದ್ರವ್ಯಂ ಬಭಕ್ಷುಸ್ತೇ ಪ್ರಹರ್ಷಿತಾಃ । ವೇದಿಕಾಯಾಂ ಪ್ರಚಕ್ರುಸ್ತೇ ವಿಟ್ಸರ್ಗಂ ಮೂತ್ರಣಂ ತಥಾ ॥೫೫॥
ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಒಮ್ಮೆಲೇ ವೇಗವಾಗಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹೊಡೆಯತೊಡಗಿದರು. ಆಗ ದಕ್ಷನ ಅನುಚರರು ದಿಕ್ಕುದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಓಡಿಹೋದರು.
ಅತ್ಯಂತ ಭಯಂಕರರಾದ ಅವರು ಯಜ್ಞಮಂಟಪವನ್ನು ತಲುಪಿ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಒಡೆದುಹಾಕಿದರು; ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳನ್ನೂ ಮುನಿಗಳನ್ನೂ ಪೀಡಿಸಿದರು.
ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಋಷಿಪತ್ನಿಯರನ್ನೂ ಸಾವಿರಾರು ದೇವಪತ್ನಿಯರನ್ನೂ ಹಿಡಿದು, ಮಹಾವೀರ್ಯಶಾಲಿಗಳಾದ ಅವರು ಹೊಡೆದರು. ಹಾಹಾಕಾರಗಳು ಉಂಟಾದವು.
“ನೀವು ಇಂತಹ ದುರ್ಜನರನ್ನು ಪತಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಹೇಗೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರಿ? ಅವರು ಶಿವದ್ವೇಷಿಗಳೂ ದುಷ್ಟರೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ; ಅದರ ದೊಡ್ಡ ಫಲವು ಈಗ ದೊರೆತಿದೆ” ಎಂದರು.
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಅವರು ಹವಿಸ್ಸಿನ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ತಿಂದರು. ಯಜ್ಞವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಲವಿಸರ್ಜನೆಯನ್ನೂ ಮೂತ್ರವಿಸರ್ಜನೆಯನ್ನೂ ಮಾಡಿದರು.
ಜಗಾಮ ಭಗವಾಂಸ್ತತ್ರ ಶಂಕರಃ ಕ್ರೋಧಸಂಯುತಃ । ಧನುರ್ಬಾಣಧರಃ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಪ್ರಲಯಾಗ್ನಿರಿವೋತ್ಥಿತಃ ॥೫೬॥
ತತ್ರ ಯುದ್ಧಮಭೂದ್ ಘೋರಂ ದೇವಾನಾಂ ರುದ್ರಚಾರಿಣಾಮ್ । ಸ್ವಯಂ ಚ ಯುಯುಧೇ ಶಂಭುಃ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರೈರ್ಮರ್ಮಭೇದಿಭಿಃ ॥೫೭॥
ಪೂಷ್ಣೋ ದಂತಾಂಶ್ಚ ನಾರಾಚೈರ್ಭೇದಯಾಮಾಸ ಶಂಕರಃ । ಭಗಸ್ಯ ನೇತ್ರಮುನ್ಮೂಲ್ಯ ಪಾಟಯಾಮಾಸ ಸಂಯುಗೇ ॥೫೮॥
ಕೋಪಭರಿತನಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದನು. ಧನುಸ್ಸು ಮತ್ತು ಬಾಣಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದ ಅವನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಪ್ರಲಯಾಗ್ನಿಯೇ ಎದ್ದುಬಂದಂತೆ ಇದ್ದನು.
ಅಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ರುದ್ರನ ಅನುಚರರಿಗೂ ಘೋರ ಯುದ್ಧವಾಯಿತು. ಸ್ವತಃ ಶಂಭುವೂ ಮರ್ಮಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಭೇದಿಸುವ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಯುದ್ಧಮಾಡಿದನು.
ಶಂಕರನು ನಾರಾಚ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಪೂಷನ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಭೇದಿಸಿದನು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಗನ ಕಣ್ಣನ್ನು ಕಿತ್ತು ಛಿದ್ರಗೊಳಿಸಿದನು.
ಧರ್ಮಂ ಧೃತ್ವಾ ಮಹಾವೀರೋ ನಂದಿಕೇಶೋಽಬ್ರವೀತ್ತದಾ । ಕೋ ಧರ್ಮೋ ವದ ರೇ ದುಷ್ಟ ಶಿವಹೀನೇ ಮಖೇ ಖಲು ॥೫೯॥
ಕಶ್ಯಪಂ ಧೃತವಾಂಸ್ತತ್ರ ಭೃಂಗೀ ತೇಜಸ್ವಿನಾಂ ವರಃ । ವರುಣಂ ತಾಡಯಾಮಾಸ ಪುಷ್ಪದಂತಶ್ಚ ವೀರ್ಯವಾನ್ ॥೬೦॥
ಭೈರವೇಣ ಧೃತಸ್ತತ್ರ ದೇವೇನ್ದ್ರೋ ಮೂರ್ಛಿತಃ ಕೃತಃ । ವೀರಭದ್ರೋ ಬಲಾದ್ದಕ್ಷಂ ಪಾತಯಾಮಾಸ ಭೂತಲೇ ॥೬೧॥
ಮಹಾವೀರನಾದ ನಂದಿಕೇಶನು ಧರ್ಮನನ್ನು ಹಿಡಿದು ಹೇಳಿದನು: “ದುಷ್ಟನೇ, ಹೇಳು; ಶಿವನಿಲ್ಲದ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಧರ್ಮವಿದೆ?”
ತೇಜಸ್ವಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಭೃಂಗಿಯು ಅಲ್ಲಿ ಕಶ್ಯಪನನ್ನು ಹಿಡಿದನು. ಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ಪುಷ್ಪದಂತನು ವರುಣನನ್ನು ಹೊಡೆದನು.
ಭೈರವನು ದೇವೇಂದ್ರನನ್ನು ಹಿಡಿದು ಮೂರ್ಛಿತನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದನು. ವೀರಭದ್ರನು ಬಲದಿಂದ ದಕ್ಷನನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಬೀಳಿಸಿದನು.
ಏವಂ ಪ್ರಮಥಿತೇ ಯಜ್ಞೇ ಶಂಖಚಕ್ರಗದಾಧರಃ । ಯುಯುಧೇ ವಿಷ್ಣುರವ್ಯಯೋ ಮಹಾಬಲಸಮನ್ವಿತಃ ॥೬೨॥
ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರೈರ್ಬಹುಭಿಸ್ತೇನ ಮರ್ದಿತಾ ಬಲವತ್ತರಾಃ । ರುದ್ರಾ ಭೂತಪಿಶಾಚಾದ್ಯಾ ಹಾಹಾಕಾರಂ ಪ್ರಚಕ್ರಿರೇ ॥೬೩॥
ತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸಹಸಾ ಶಂಭುರ್ಹೃದಿ ಧ್ಯಾತ್ವಾ ಗಣಾಧಿಪಮ್ । ಬಾಣೈಸ್ತಂ ಹೃದಿ ಸಂವಿಧ್ಯ ಪಾತಯಾಮಾಸ ಭೂತಲೇ ॥೬೪॥
ಹೀಗೆ ಯಜ್ಞವು ಧ್ವಂಸಗೊಂಡಾಗ ಶಂಖ, ಚಕ್ರ ಮತ್ತು ಗದೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ, ಅವಿನಾಶಿಯಾದ ವಿಷ್ಣುವು ಮಹಾಬಲದಿಂದ ಯುದ್ಧಮಾಡಿದನು.
ಅವನ ಅನೇಕ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಬಲಿಷ್ಠರಾದ ರುದ್ರರು, ಭೂತರು, ಪಿಶಾಚರು ಮೊದಲಾದವರು ಪೀಡಿತರಾಗಿ ಹಾಹಾಕಾರ ಮಾಡಿದರು.
ಅವನನ್ನು ಕಂಡ ಕೂಡಲೇ ಶಂಭುವು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಗಣಾಧಿಪನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿದನು. ಬಾಣಗಳಿಂದ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಎದೆಗೆ ಹೊಡೆದು ಅವನನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಬೀಳಿಸಿದನು.
ಪುನಃ ಸಂಜ್ಞಾಂ ಸಮಾಸಾದ್ಯ ಸ್ವಾಸ್ತ್ರಂ ನಾರಾಯಣಾತ್ಮಕಮ್ । ಮೋಚಯಾಮಾಸ ಗೋವಿಂದೋ ಜಗತ್ಸಂಹಾರಕಾರಕಮ್ ॥೬೫॥
ತತಃ ಶಂಭುರ್ಮುಮೋಚಾಪಿ ಸ್ವಾಸ್ತ್ರಂ ಪಾಶುಪತಂ ಮಹತ್ । ತೇ ಉಭೇ ವ್ಯೋಮ್ನಿ ಚಾತ್ಯನ್ತಂ ಯುಯುಧಾತೇ ಪರಸ್ಪರಮ್ ॥೬೬॥
ತಸ್ಮಾಜ್ಜಾತೋ ಮಹಾನಗ್ನಿರ್ದದಾಹ ಪೃಥಿವೀಮಿಮಾಮ್ । ಭಯಾಕ್ರಾನ್ತಂ ತ್ರಿಭುವನಂ ಜಾತಂ ತತ್ರ ಮೃತೋಪಮಮ್ ॥೬೭॥
ಮತ್ತೆ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ಗೋವಿಂದನು ಜಗತ್ತನ್ನು ಸಂಹರಿಸಬಲ್ಲ ತನ್ನ ನಾರಾಯಣಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದನು.
ಅನಂತರ ಶಂಭುವೂ ತನ್ನ ಮಹಾ ಪಾಶುಪತಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟನು. ಆ ಎರಡೂ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಸೆಣಸಿದವು.
ಅದರಿಂದ ಉಂಟಾದ ಮಹಾಗ್ನಿಯು ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸುಡತೊಡಗಿತು. ಭಯದಿಂದ ಆಕ್ರಮಿತವಾದ ಮೂರು ಲೋಕಗಳು ಸತ್ತಂತಾದವು.
ಏತಸ್ಮಿನ್ಸಮಯೇ ತತ್ರ ವೀರಭದ್ರೇಣ ಕಲ್ಪಿತಮ್ । ಪಶುರೂಪಂ ಶಿರಶ್ಛಿತ್ವಾ ದಕ್ಷಸ್ಯಾಗ್ನೌ ಹುತಂ ತತಃ ॥೬೮॥
ರುದ್ರೈರ್ನಾನಾವಿಧೈಃ ಕೋಲಾಹಲಸ್ತತ್ರ ಪ್ರವರ್ತಿತಃ । ಛಿನ್ನಭಿನ್ನಾಃ ಸುರಾ ಜಾತಾಸ್ತ್ರಾತಾರಂ ಲೇಭಿರೇ ನ ತೇ ॥೬೯॥
ಮುನಯೋಽಪಿ ಭಯೋದ್ವಿಗ್ನಾ ವ್ಯದ್ರವಂಸ್ತು ದಿಶೋ ದಶ । ಪಿಶಾಚಾದಿಭಿರಾಕೃಷ್ಟಾಶ್ಚಕ್ರುಶ್ಚಾತಿದಾರುಣಮ್ ॥೭೦॥
ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವೀರಭದ್ರನು ದಕ್ಷನ ತಲೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಯಜ್ಞಪಶುವಿನ ರೂಪದ ಆಹುತಿಯನ್ನಾಗಿ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸಿದನು.
ನಾನಾ ರುದ್ರರು ಅಲ್ಲಿ ಕೋಲಾಹಲವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದರು. ಛಿನ್ನಭಿನ್ನರಾದ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ರಕ್ಷಕನೊಬ್ಬನೂ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ.
ಮುನಿಗಳೂ ಭಯದಿಂದ ತತ್ತರಿಸಿ ಹತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಓಡಿದರು. ಪಿಶಾಚರು ಮೊದಲಾದವರು ಅವರನ್ನು ಎಳೆದಾಡಿದಾಗ ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ದಾರುಣವಾಗಿ ಕೂಗಿದರು.
ವಿಷ್ಣುನಾ ತತ್ರ ಚಕ್ರಂ ವೈ ಭ್ರಾಮಿತಂ ಕ್ರೋಧಧಾರಿಣಾ । ಕೃತಾನ್ತಸದೃಶಂ ಮುಕ್ತಂ ಶಂಭೋಃ ಸನ್ನಿಧಿಮಾಗತಮ್ ॥೭೧॥
ಚಕ್ರಂ ತಚ್ಛಂಕರಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತಂ ನತ್ವಾ ತತ್ರ ಸಂಸ್ಥಿತಮ್ । ತೇನ ಕ್ರೋಧಪರೀತಾಂಗಃ ಶಿವಃ ಶೂಲಂ ಸಮಾದದೇ ॥೭೨॥
ಶೂಲಮುದ್ಯಮ್ಯ ತಂ ವಿಷ್ಣುಂ ಹನ್ತುಂ ಯಾವತ್ಪ್ರವರ್ತತೇ । ತತ್ರಾಕಾಶೋದ್ಭವಾ ವಾಣೀ ವಾರಯಾಮಾಸ ಶಂಕರಮ್ ॥೭೩॥
ನ ಹನ್ತವ್ಯೋ ಹರಿಃ ಶಂಭೋ ತ್ವಯಾ ಪಾಲ್ಯೋಽಯಮಪ್ಯುತ । ಜಹಿ ಕೋಪಂ ಮಹಾದೇವ ಶಿವಾಯ ಸತತಂ ನಮಃ ॥೭೪॥
ಕೋಪಭರಿತನಾದ ವಿಷ್ಣುವು ಅಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿ ಬಿಟ್ಟನು. ಮೃತ್ಯುವಿನಂತಿದ್ದ ಅದು ಶಂಭುವಿನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಿತು.
ಆ ಚಕ್ರವು ಶಂಕರನನ್ನು ಕಂಡು ಅವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಅಲ್ಲಿಯೇ ನಿಂತಿತು. ಆಗ ಕೋಪದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಶಿವನು ಶೂಲವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡನು.
ಶೂಲವನ್ನು ಎತ್ತಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಮುಂದಾದಾಗ, ಆಕಾಶದಿಂದ ಬಂದ ವಾಣಿಯು ಶಂಕರನನ್ನು ತಡೆಯಿತು.
“ಶಂಭುವೇ, ಹರಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬಾರದು; ಅವನನ್ನೂ ನೀನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ಮಹಾದೇವನೇ, ಕೋಪವನ್ನು ಬಿಡು. ಶಿವನಿಗೆ ಸದಾ ನಮಸ್ಕಾರ.”
ತತ್ರಾಜಗಾಮ ಸಹಸಾ ಸ್ವಯಂಭೂಸ್ತಂ ನ್ಯಷೇಧಯತ್ । ಮಾ ಕುರುಷ್ವ ವಧಂ ಶಂಭೋ ವಿಷ್ಣೋಃ ಸಂಹಾರಕಾರಕ ॥೭೫॥
ನಮಃ ಶಿವಾಯ ಶಾಂತಾಯ ಶೂಲಿನೇ ಶಂಭವೇ ನಮಃ । ಮಹಾದೇವಾಯ ರುದ್ರಾಯ ಪಶೂನಾಂ ಪತಯೇ ನಮಃ ॥೭೬॥
ಸಂಹಾರರೂಪೀ ತ್ವಂ ಸಾಕ್ಷಾದಕಾಲೇ ಕಿಂ ಪ್ರವರ್ತಸೇ । ಜಹಿ ಕೋಪಂ ಮಹಾಬಾಹೋ ನಮಸ್ತೇ ಪರಮೇಶ್ವರ ॥೭೭॥
ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಸಂಸ್ತುತೋ ದೇವಃ ಪ್ರಶಾಂತೋಽಭೂನ್ಮಹಾಮುನೇ । ತಸ್ಮಿನ್ಕಾಲೇ ಸ್ವಯಂ ವಿಷ್ಣುರ್ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಜ್ಞಾಪಿತಃ ಪ್ರಭುಃ ॥೭೮॥
ಶಿವಾಯ ನಮನಂ ಕೃತ್ವಾ ಸ್ಥಿತಃ ಸಂಲಜ್ಜಿತೋ ಭೃಶಮ್ । ಪ್ರೋವಾಚ ಮಧುರಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಶಂಕರಂ ವೃಷಭಧ್ವಜಮ್ ॥೭೯॥
ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಭುವಾದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಅವನನ್ನು ತಡೆದನು: “ಸಂಹಾರಕಾರಕನಾದ ಶಂಭುವೇ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ವಧೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಡ.”
“ಶಾಂತಸ್ವರೂಪನಾದ ಶಿವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಶೂಲಧಾರಿಯಾದ ಶಂಭುವಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಮಹಾದೇವನೂ ರುದ್ರನೂ ಪಶುಗಳ ಒಡೆಯನೂ ಆದವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.”
“ನೀನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಸಂಹಾರಸ್ವರೂಪಿ; ಅಕಾಲದಲ್ಲಿ ಏಕೆ ಸಂಹಾರಕ್ಕೆ ಮುಂದಾಗುತ್ತೀಯೆ? ಮಹಾಬಾಹುವೇ, ಕೋಪವನ್ನು ಬಿಡು. ಪರಮೇಶ್ವರನೇ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.”
ಮಹಾಮುನಿಯೇ, ಬ್ರಹ್ಮನು ಸ್ತುತಿಸಿದಾಗ ದೇವನು ಶಾಂತನಾದನು. ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಪಡೆದ ಪ್ರಭು ವಿಷ್ಣುವೂ ಮುಂದಾದನು.
ವಿಷ್ಣುವು ಶಿವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಬಹಳ ನಾಚಿಕೆಯಿಂದ ನಿಂತನು. ಬ್ರಹ್ಮನು ವೃಷಭಧ್ವಜನಾದ ಶಂಕರನಿಗೆ ಮಧುರವಾಗಿ ಹೇಳಿದನು.
ಶಾಂತ ಉರ್ವರಿತಂ ಯಜ್ಞೇ ಹವಿರ್ದ್ರವ್ಯಂ ಚ ಯತ್ಪ್ರಭೋ । ರುದ್ರಭಾಗಃ ಸ ವಿಜ್ಞೇಯೋ ಗೃಹಾಣ ತ್ವಂ ಸದಾಶಿವ ॥೮೦॥
ವಿಘ್ನೇಶಮಾಯಯಾ ಭ್ರಾಂತಾ ದಕ್ಷಾದ್ಯಾಃ ಸತತಂ ಶಿವ । ಮೋಹಿತಾನಾಂ ವಿಶೇಷೇಣ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಂ ನ ಪ್ರಚೇಷ್ಟಿತಮ್ ॥೮೧॥
ಅತಸ್ತ್ವಂ ಕೃಪಯಾ ದೇವ ಪ್ರಸನ್ನೋ ಭವ ಶಂಕರ । ಸರ್ವೇಭ್ಯಃ ಸುಖದಾತಾ ವೈ ಯಜ್ಞಂ ತಂ ಪುನರಾರಭ ॥೮೨॥
ದೇವಾನಾಂ ಚ ಮುನೀನಾಂ ಚ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ದಾಸಾದಿಜೀವಿನಾಮ್ । ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ಸ್ಥಿತಂ ರೂಪಂ ತಾದೃಶಂ ಕುರು ಶಂಕರ ॥೮೩॥
“ಶಾಂತಸ್ವರೂಪನೇ, ಪ್ರಭುವೇ, ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಹವಿಸ್ಸಿನ ದ್ರವ್ಯವು ರುದ್ರನ ಪಾಲೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಸದಾಶಿವನೇ, ಅದನ್ನು ನೀನು ಸ್ವೀಕರಿಸು.”
“ಶಿವನೇ, ದಕ್ಷ ಮೊದಲಾದವರು ವಿಘ್ನೇಶನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಭ್ರಮಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮೋಹಗೊಂಡವರ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬಾರದು.”
“ಆದ್ದರಿಂದ ದೇವನೇ, ಶಂಕರನೇ, ಕರುಣೆಯಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗು. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸುಖವನ್ನು ನೀಡುವವನೇ, ಆ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಆರಂಭಿಸು.”
“ದೇವತೆಗಳು, ಮುನಿಗಳು, ಸ್ತ್ರೀಯರು, ದಾಸರು ಮೊದಲಾದ ಜೀವಿಗಳ ರೂಪವನ್ನು ಮೊದಲಿನಂತೆಯೇ ಮಾಡು, ಶಂಕರನೇ.”
ಭಗಃ ಸ ನೇತ್ರಸಂಯುಕ್ತಃ ಪೂಷಾ ವೈ ಪಿಷ್ಟಭುಕ್ ಕೃತಃ । ದೇವಾಶ್ಚ ಮುನಯಃ ಸರ್ವೇ ಸ್ತ್ರಿಯೋ ದಾಸಾದಯಸ್ತಥಾ ॥೮೪॥
ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ಕೃತಾಸ್ತೇನ ಯುಕ್ತಾ ರೂಪೇಣ ತೇಜಸಾ । ಗತದುಃಖಾಶ್ಚ ಸರ್ವೇ ತೇ ವವಂದುಃ ಶಂಕರಂ ಪುನಃ ॥೮೫॥
ಭಗನಿಗೆ ಕಣ್ಣುಗಳು ದೊರೆತವು; ಪೂಷನು ಪುಡಿಮಾಡಿದ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸುವವನಾಗಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟನು. ಹಾಗೆಯೇ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು, ಮುನಿಗಳು, ಸ್ತ್ರೀಯರು, ದಾಸರು ಮೊದಲಾದವರಿಗೂ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು.
ಅವನು ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ಮೊದಲಿನಂತೆ ರೂಪ ಮತ್ತು ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೂಡಿದವರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದನು. ದುಃಖವು ದೂರವಾದ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಮತ್ತೆ ಶಂಕರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದರು.
ದಕ್ಷಸ್ಯ ಮಸ್ತಕಂ ತತ್ರ ದಗ್ಧಂ ವೈ ಜಾತವೇದಸಿ । ತಜ್ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಶಂಕರೋ ದೇವೋ ಭೃಂಗಿಣಂ ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ಹ ॥೮೬॥
ಗಚ್ಛ ಚಾನಯ ತಂ ಹತ್ವಾ ಯ ಆದೌ ದೃಶ್ಯತೇ ತ್ವಯಾ । ತಸ್ಯ ಮಸ್ತಕಮೇತತ್ತು ಭವೇದ್ ದಕ್ಷಸ್ಯ ಮಸ್ತಕಮ್ ॥೮೭॥
ತದಾ ತೇನ ಪುರೋ ದೃಷ್ಟೋ ಹ್ಯಜಃ ಪರಮಶೋಭಿತಃ । ತಂ ಹತ್ವಾ ತಚ್ಛಿರಸ್ತತ್ರ ಸಮಾನೀತಂ ಚ ಭೃಂಗಿಣಾ ॥೮೮॥
ತದೇವ ಯೋಜಯಿತ್ವಾ ತಮಜೀವಯತ ಶಂಕರಃ । ಸ ಸದ್ಯ ಉತ್ಥಿತಸ್ತತ್ರ ದಕ್ಷೋಽಜಮುಖತಾಂ ಗತಃ ॥೮೯॥
ದಕ್ಷನ ತಲೆಯು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟುಹೋಗಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ತಿಳಿದ ಶಂಕರದೇವನು ಭೃಂಗಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.
“ಹೋಗು; ಮೊದಲು ನಿನಗೆ ಕಾಣುವ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಕೊಂದು ತಂದುಕೊಡು. ಅದರ ತಲೆಯೇ ದಕ್ಷನ ತಲೆಯಾಗಲಿ.”
ಆಗ ಅವನ ಮುಂದೆ ಬಹಳ ಶೋಭಿಸುವ ಒಂದು ಮೇಕೆ ಕಾಣಿಸಿತು. ಭೃಂಗಿಯು ಅದನ್ನು ಕೊಂದು ಅದರ ತಲೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ತಂದನು.
ಆ ತಲೆಯನ್ನೇ ಜೋಡಿಸಿ ಶಂಕರನು ದಕ್ಷನನ್ನು ಬದುಕಿಸಿದನು. ಮೇಕೆಮುಖವುಳ್ಳವನಾದ ದಕ್ಷನು ಕೂಡಲೇ ಎದ್ದು ನಿಂತನು.
ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಪ್ರೇರಿತೋ ದಕ್ಷಃ ಪುನಸ್ತುಷ್ಟಾವ ಶಂಕರಮ್ । ಗತಮಾನೋ ಮಹಾಬಾಹುಃ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಸರ್ವೇಶ್ವರಂ ತತಃ ॥೯೦॥
ದಕ್ಷ ಉವಾಚ । ನಮಾಮಿ ಶಂಕರಂ ಸಾಕ್ಷಾದ್ಯದಾಧಾರಮಿದಂ ಜಗತ್ । ಕಾಲರೂಪಂ ಯಥಾಕಾಲಂ ಬೋಧಯಾಮಾಸ ತಂ ಶಿವಮ್ ॥೯೧॥
ಕಾಲೇನ ಫಲಮೂಲಾನಿ ಜಾಯಂತೇಽನ್ನಾದಿಕಾನಿ ಚ । ಶೀತೋಷ್ಣಸಮಭಾವಶ್ಚ ಸದಾ ಕಾಲೇನ ಜಾಯತೇ ॥೯೨॥
ಸೂರ್ಯಸ್ತಪತಿ ಕಾಲೇನ ಜ್ಯೋತಿಷಾಂ ಗಣ ಏವ ಚ । ಕಾಲೇನ ಜಾಯತೇ ವೃಷ್ಟಿರ್ನಾವೃಷ್ಟಿಸ್ತಥಾ ವಿಭೋ ॥೯೩॥
ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ದಕ್ಷನು ಮತ್ತೆ ಶಂಕರನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು. ಅಹಂಕಾರವು ದೂರವಾದ ಆ ಮಹಾಬಾಹುವು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸರ್ವೇಶ್ವರನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು.
ದಕ್ಷನು ಹೇಳಿದನು: “ಈ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಆಧಾರನಾದ ಶಂಕರನಿಗೆ ನಾನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ.” ಹೀಗೆ ಕಾಲಸ್ವರೂಪನಾದ ಆ ಶಿವನಿಗೆ ಸಮಯೋಚಿತವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದನು.†
ಕಾಲದಿಂದ ಹಣ್ಣುಗಳು, ಬೇರುಗಳು, ಅನ್ನ ಮೊದಲಾದವು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಶೀತ, ಉಷ್ಣ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ಥಿತಿಗಳೂ ಸದಾ ಕಾಲದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.
ವಿಭುವೇ, ಕಾಲದಿಂದ ಸೂರ್ಯನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ; ಜ್ಯೋತಿರ್ಗಣವೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಕಾಲದಿಂದಲೇ ಮಳೆಯೂ ಮಳೆಯ ಅಭಾವವೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.†
ಕಾಲೇನ ಸೃಜ್ಯತೇ ಸೃಷ್ಟಿರ್ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ವೈ ಪುನಃ ಪುನಃ । ಕಾಲೇನ ಪಾಲನಂ ತತ್ರ ಕುರುತೇ ವಿಷ್ಣುರವ್ಯಯಃ ॥೯೪॥
ಕಾಲೇನ ಸ್ವೇಚ್ಛಯಾ ಶಂಭುಃ ಸಂಹಾರಂ ಪ್ರಕರೋತಿ ಚ । ಯತ್ಕಿಂಚಿದಿಹ ತತ್ಸರ್ವಂ ಕಾಲಾಧೀನಂ ನ ಸಂಶಯಃ ॥೯೫॥
ಸ ಏವ ಕಾಲೋ ಭಗವಾನೀಶ್ವರೋ ಬ್ರಹ್ಮಸಂಜ್ಞಿತಃ । ಶಿವಃ ಸಾಕ್ಷಾಚ್ಚ ವೇದೇಷು ಕಥ್ಯತೇ ವೇದವಾದಿಭಿಃ ॥೯೬॥
ಕಾಲದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕಾಲದಿಂದಲೇ ಅವಿನಾಶಿಯಾದ ವಿಷ್ಣುವು ಅದರ ಪಾಲನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
ಕಾಲದಿಂದ ಶಂಭುವು ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಸಂಹಾರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಇರುವ ಎಲ್ಲವೂ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಅಧೀನವಾಗಿದೆ; ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ.
ಅದೇ ಕಾಲವು ಭಗವಂತನೂ ಈಶ್ವರನೂ ಬ್ರಹ್ಮವೆಂದು ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನೂ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶಿವನೂ ಆಗಿದೆ ಎಂದು ವೇದವಾದಿಗಳು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಕ್ಷಮಸ್ವ ಮೇಽಪರಾಧಂ ತ್ವಂ ತ್ವನ್ಮಾಯಾಗರ್ವಿತಸ್ಯ ಚ । ಯತ್ಕೃತಂ ತದಹಂ ಯಾಚೇ ನಮಸ್ತೇ ಪರಮೇಶ್ವರ ॥೯೭॥
ಸಗುಣಾಯ ನಮಸ್ತುಭ್ಯಂ ನಿರ್ಗುಣಾಯ ನಮೋ ನಮಃ । ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ್ರೇ ಚ ಸಂಹರ್ತ್ರೇ ಪಾತ್ರೇ ನಾನಾಸ್ವರೂಪಿಣೇ ॥೯೮॥
ಅನಂತಗುಣರಾಶಿಸ್ತ್ವಂ ವರ್ಣನೀಯಂ ಕಿಮಪ್ಯಹೋ । ನಾನ್ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಾದಯೋ ಜಗ್ಮುರ್ಮದೀಯಾನಾಂ ಚ ಕಾ ಕಥಾ ॥೯೯॥
ನಮೋ ನಮೋ ಬ್ರಹ್ಮಮಯಾಯ ⟦…⟧ ಶಿವಾಯಾಥ ಚ ಪೂರ್ಣಮೂರ್ತೇ । ಅನಾದಿಮಧ್ಯಾನ್ತವಿಹೀನಭೂಮ್ನೇ ನಮೋ ನಮೋ ಭಕ್ತಭಯಾಪಹನ್ತ್ರೇ ॥೧೦೦॥
ನಿನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಗರ್ವಿತನಾದ ನಾನು ಮಾಡಿದ ಅಪರಾಧವನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸು ಎಂದು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ. ಪರಮೇಶ್ವರನೇ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.
ಸಗುಣನಾದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ನಿರ್ಗುಣನಾದ ನಿನಗೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ನಮಸ್ಕಾರ. ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನೂ ಸಂಹರ್ತನೂ ಪಾಲಕನೂ ನಾನಾ ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದವನೂ ಆದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.
ನೀನು ಅನಂತ ಗುಣಗಳ ರಾಶಿ; ಅಯ್ಯೋ, ನಿನ್ನನ್ನು ಏನೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಿ? ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಗಳೇ ನಿನ್ನ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ತಲುಪಿಲ್ಲ; ನನ್ನಂಥವರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದೇನು?
ಬ್ರಹ್ಮಮಯನಾದ ಶಿವನೇ, ಪೂರ್ಣಮೂರ್ತಿಯೇ, ಆದಿ, ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯಗಳಿಲ್ಲದ ಮಹಿಮೆಯುಳ್ಳವನೇ, ಭಕ್ತರ ಭಯವನ್ನು ದೂರಮಾಡುವವನೇ, ನಿನಗೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ನಮಸ್ಕಾರ.†
ಇತ್ಯೇವಂ ಸ್ತುವತಸ್ತತ್ರ ಪ್ರೇಮಗದ್ಗದಯಾ ಗಿರಾ । ಅಜವತ್ತಸ್ಯ ಸಂಜಾತಂ ಭಾಷಣಂ ಲಲಲಲಲಮ್ ॥೧೦೧॥
ತೇನ ಹೃಷ್ಟೋ ಮಹಾದೇವಸ್ತಂ ಪುನರ್ನರಮಸ್ತಕಮ್ । ಭಗವಾನ್ ಕಾರಯಾಮಾಸ ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ಮುನೀಶ್ವರಾಃ ॥೧೦೨॥
ಪ್ರೋವಾಚ ಮಧುರಂ ವಾಕ್ಯಂ ಶಿವಸ್ತಂ ಸರ್ವಸನ್ನಿಧೌ । ಪ್ರಜಾಪತಿಪತಿರ್ದಕ್ಷ ಸರ್ವಮಾನ್ಯೋ ಭವಿಷ್ಯಸಿ ॥೧೦೩॥
ಹೀಗೆ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಗದ್ಗದವಾದ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಅವನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅವನ ಮಾತು ಮೇಕೆಯಂತೆ “ಲಲಲಲಲ” ಎಂಬ ಧ್ವನಿಯಾಯಿತು.
ಮುನೀಶ್ವರರೇ, ಅದರಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಮಹಾದೇವನು ಅವನಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಮೊದಲಿನಂತೆಯೇ ಮಾನವನ ತಲೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದನು.
ಎಲ್ಲರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಶಿವನು ಅವನಿಗೆ ಮಧುರವಾಗಿ ಹೇಳಿದನು: “ದಕ್ಷನೇ, ನೀನು ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿ ಎಲ್ಲರಿಂದ ಮಾನ್ಯನಾಗುವೆ.”
ತ್ವಯಾ ಯದ್ರಚಿತಂ ಸ್ತೋತ್ರಂ ಮದೀಯಂ ಮತ್ಪ್ರಿಯಂ ಭವೇತ್ । ಯಸ್ತೋಷ್ಯತಿ ಪ್ರದಾಸ್ಯಾಮಿ ತಸ್ಮೈ ಕಾಮಮನೇನ ಮಾಮ್ ॥೧೦೪॥
ಇಹ ಭುಕ್ತ್ವಾಽಖಿಲಾನ್ಭೋಗಾನಂತೇ ಮಲ್ಲೋಕಮಾಪ್ನುಯಾತ್ । ಮಮ ಪ್ರೀತಿಕರಶ್ಚಾಸೌ ಭವಿಷ್ಯತಿ ನ ಸಂಶಯಃ ॥೧೦೫॥
ತ್ವಯಾ ಯದಜವದ್ವಾಕ್ಯಂ ಕೃತಂ ಮೇ ಖಲು ಸನ್ನಿಧೌ । ತದ್ವದ್ಯೋ ಮತ್ಸಮೀಪೇ ವೈ ಕರಿಷ್ಯತಿ ನರಃ ಸಕೃತ್ ॥೧೦೬॥
ತೇನ ಹೃಷ್ಟೋ ಭವಿಷ್ಯಾಮಿ ವಾಂಛಿತಂ ಪೂರಯಾಮಿ ಚ । ಏವಂ ದತ್ತ್ವಾ ವರಂ ಶಂಭುಸ್ತತ್ರೈವಾಂತರಧೀಯತ ॥೧೦೭॥
“ನನ್ನ ಕುರಿತು ನೀನು ರಚಿಸಿದ ಸ್ತೋತ್ರವು ನನಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುವವನಿಗೆ ಅವನ ಇಷ್ಟಾರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುವೆನು.”
“ಅವನು ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುವನು. ಅವನು ನನಗೆ ಪ್ರೀತಿಕರನಾಗುವನು; ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ.”
“ನನ್ನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ನೀನು ಮೇಕೆಯಂತೆ ಮಾಡಿದ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಯಾವ ಮನುಷ್ಯನು ನನ್ನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆಯಾದರೂ ಮಾಡುವನೋ—”
“ಅದರಿಂದ ನಾನು ಸಂತೋಷಗೊಂಡು ಅವನ ಇಷ್ಟವನ್ನು ಈಡೇರಿಸುವೆನು.” ಹೀಗೆ ವರವನ್ನು ನೀಡಿ ಶಂಭುವು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು.
ಸರ್ವೇ ಸ್ವಸ್ವಸ್ಥಲಂ ಜಗ್ಮುರ್ಹರ್ಷಿತಾ ಧರ್ಷಿತಾಸ್ತಥಾ । ದಕ್ಷಶ್ಚ ಸ್ವಗೃಹೇ ವಿಪ್ರಾ ದುಃಖಿತಃ ಸ್ಥಿತವಾನ್ ಸ್ವಯಮ್ ॥೧೦೮॥
ತದಾದಿ ಶಿವಭಕ್ತಾ ಯೇ ತೇ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಶಿವಾಲಯೇ । ಅಜವನ್ನಿನದಂ ತೇನ ಹೃಷ್ಟೋ ಭವತಿ ಶಂಕರಃ ॥೧೦೯॥
ಇತಿ ಸರ್ವಂ ಸಮಾಖ್ಯಾತಂ ದಕ್ಷಶಾಪಾದಿಕಂ ಚ ಯತ್ । ಯಜ್ಞಭಂಗಸ್ಯ ಹೇತುಂ ಚ ಪುನಃ ಕಿಂ ಶ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಥ ॥೧೧೦॥
ಸಂತೋಷಗೊಂಡವರೂ ಪೀಡಿತರಾದವರೂ ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಹೋದರು. ವಿಪ್ರರೇ, ದಕ್ಷನು ಮಾತ್ರ ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ದುಃಖಿತನಾಗಿ ಉಳಿದನು.
ಅಂದಿನಿಂದ ಶಿವಭಕ್ತರು ಶಿವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮೇಕೆಯಂತಹ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅದರಿಂದ ಶಂಕರನು ಸಂತೋಷಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
ಹೀಗೆ ದಕ್ಷನ ಶಾಪ ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಯಜ್ಞಭಂಗದ ಕಾರಣವನ್ನೂ ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಇನ್ನು ನೀವು ಏನನ್ನು ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತೀರಿ?
॥ ಓಮಿತಿ ಶ್ರೀಮದಾನ್ತ್ಯೇ ಪುರಾಣೋಪನಿಷದಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮೌದ್ಗಲೇ ಮಹಾಪುರಾಣೇ ಪ್ರಥಮೇ ಖಣ್ಡೇ ವಕ್ರತುಂಡಚರಿತೇ ದಕ್ಷಚರಿತಂ ನಾಮ ಚತುರ್ಥೋಽಧ್ಯಾಯಃ ॥
ಹೀಗೆ ಶ್ರೀಮದಾಂತ್ಯ ಪುರಾಣೋಪನಿಷತ್ತಾದ ಶ್ರೀಮನ್ಮೌದ್ಗಲ ಮಹಾಪುರಾಣದ ಪ್ರಥಮ ಖಂಡದ ವಕ್ರತುಂಡಚರಿತೆಯಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಚರಿತವೆಂಬ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಮುಗಿಯಿತು.