ಎರಡನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ

ಶ್ರೀಗಣೇಶನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರೇ, ದಕ್ಷನು ಮುದ್ಗಲನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿದನು. ಮತ್ತೆ ಪ್ರಣಾಮಮಾಡಿ ತನ್ನ ಹಿತಕ್ಕೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾದುದನ್ನು ಕೇಳಿದನು.

ಶೌನಕನು ಹೇಳಿದನು: ದಕ್ಷ–ಮುದ್ಗಲರ ಸಂವಾದವನ್ನು ಕೇಳಲು ನಾವು ಬಯಸುತ್ತೇವೆ. ಸಂತೋಷವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ಸೂತನೇ, ಅದನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ತಿಳಿಸು.

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ಮುನಿಗಳೇ, ಲೋಕವನ್ನೇ ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುವ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಕೇಳಿರಿ. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದ ಪುರುಷನಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನೇನು ಮಾಡಬೇಕಾದ ಕರ್ತವ್ಯವು ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ.

ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಾರರೂಪವಾಗಿದ್ದು ಭವವೆಂಬ ರೋಗದಿಂದ ಮುಕ್ತಿಗೊಳಿಸುವ ದಕ್ಷ–ಮುದ್ಗಲರ ಸಂವಾದವನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಮುದ್ಗಲನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ, ಧರ್ಮಜ್ಞನೂ ಮಹಾಕೀರ್ತಿವಂತನೂ ಆದ ದಕ್ಷನು ಅಂಜಲಿಬದ್ಧನಾಗಿ, ಸಂಯಮದಿಂದ ಮತ್ತು ರೋಮಾಂಚನಗೊಂಡು ಹೀಗೆಂದನು.

ದಕ್ಷನು ಹೇಳಿದನು: ಹಿಂದೆ ಮಾಡಿದ ಮಹಾಪುಣ್ಯವು ನನಗಿದೆ; ಅದರಿಂದಲೇ ನಿನ್ನ ದರ್ಶನ ದೊರಕಿದೆ. ಮೋಕ್ಷವನ್ನೂ ಪರಲೋಕಸುಖವನ್ನೂ ಭೋಗವನ್ನೂ ನೀಡುವ ನಿನ್ನ ದರ್ಶನವು ಧನ್ಯವೂ ಅನಂತಪುಣ್ಯಪ್ರದವೂ ಆಗಿದೆ.

ಶಾಪದಿಂದ ನನ್ನ ಸಕಲ ಅರಿವು ನಾಶವಾಗಿದೆ; ನನ್ನ ಪ್ರಜಾಪತಿತ್ವವೂ ಕಳೆದುಹೋಗಿದೆ. ಯಜ್ಞಭಂಗವೂ ನಾನಾ ಕಷ್ಟಗಳೂ ಉಂಟಾಗಿವೆ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯೇ ನಿನ್ನ ದರ್ಶನವಾದುದು ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾಗಿದೆ.

ನಿನ್ನ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಬಂದಿದೆ. ಯೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ನೀನು ಧನ್ಯನು; ನಿನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಪಾವಿತ್ರ್ಯವು … . †

ಪೂರ್ಣನಾದ ಆ ವಿಘ್ನಪತಿ ಯಾರು? ಅವನು ಹೇಗಿರುವವನು, ಯಾವ ಸ್ವಭಾವದವನು? ಅವನ ಅವತಾರಗಳು ಎಷ್ಟು? ಅವನು ಯಾರ ಅಂಶ, ಅವನ ವಯಸ್ಸೇನು?

ದೇವತೆಗಳು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿದಾಗ ಅವನು ಯಾವ ಪರಮಫಲವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾನೆ? ಅವನ ವಿಹಾರವೇನು? ಆ ಪ್ರಭು ಯಾವ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತಾನೆ?

ಕೇಳುತ್ತಿರುವ ನನಗೆ ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಆದರದಿಂದ ತಿಳಿಸು. ಆ ದೇವದೇವೇಶನನ್ನು ತಿಳಿದು, ಹಿತವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ಅವನನ್ನು ನಾನು ಭಜಿಸುವೆನು.

ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಸೂತನನ್ನು ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಂಡ ಮುನಿಗಳು ದಕ್ಷನ ಆ ಎಲ್ಲ ನಡವಳಿಕೆಗಳ ಕುರಿತು ಆದರದಿಂದ ಕೇಳಿದರು.

ಶೌನಕಾದಿಗಳು ಹೇಳಿದರು: ದಕ್ಷನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಪ್ರಜಾಪತಿಯಲ್ಲವೇ? ಆ ಮಹಾತ್ಮನು ಹೇಗೆ ಮೂಢತ್ವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದನು? ಅವನ ಪ್ರಜಾಪತಿತ್ವವೂ ಹೇಗೆ ನಾಶವಾಯಿತು?

ಯಜ್ಞವು ಹೇಗೆ ನಾಶವಾಯಿತು? ಶಂಭುವು ಏಕೆ ಕೋಪಗೊಂಡನು? ಮಹಾಮತಿಯಾದ ಸೂತನೇ, ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಹೇಳು.

ಮುನಿಗಳ ಮನೋಹರವಾದ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ, ಕೃಷ್ಣದ್ವೈಪಾಯನನ ಶಿಷ್ಯನು ಸಂಶಯಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ಮಧುರವಾದ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದನು.

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ಶೌನಕನೇ, ಶುಭವಚನಗಳಿಂದ ಪಾವನವಾದ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಗಮನವಿಟ್ಟು ಕೇಳು. ವ್ಯಾಸನ ಮುಖದಿಂದ ಕೇಳಿದಂತೆ ಅದನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

ಬ್ರಹ್ಮನ ಹತ್ತು ಪುತ್ರರಲ್ಲಿ ದಕ್ಷನು ಮಹಾಪ್ರಭುವಾಗಿದ್ದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ವಿಧಾತೃವು ಅವನನ್ನು ಪ್ರಜಾಪತಿಯನ್ನಾಗಿಯೂ ರಕ್ಷಕನನ್ನಾಗಿಯೂ ನೇಮಿಸಿದನು.

ಅವನು ಆ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪಡೆದು ಮದೋನ್ಮತ್ತನಾಗಿ ಗರ್ವದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದನು: “ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳಲ್ಲಿ ನಾನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಜ; ನನಗೆ ಸಮನಾದವನು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ” ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದನು.

ಒಮ್ಮೆ ದೇವತೆಗಳು, ಮುನಿಗಳು, ಸಿದ್ಧರು ಮತ್ತು ಕಿನ್ನರರು ಶಂಕರನ ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪರ್ವತವಾದ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಹೋದರು.

ಗಂಧರ್ವರು, ನಾಗಶ್ರೇಷ್ಠರು, ವಿದ್ಯಾಧರ–ಅಪ್ಸರೆಯರ ಗುಂಪುಗಳು, ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಮಹೇಂದ್ರನೂ ಬಂದಿದ್ದರು. ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ಶಂಕರನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸತ್ಕರಿಸಿದನು. †

ಶಂಕರನು ಪೂಜಿಸಿ ಸತ್ಕರಿಸಿದ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದರು. ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವೂ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪಿತಾಮಹನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನೂ ನೆಲೆಸಿದ್ದರು.

ಮುನಿಯೇ, ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಕ್ರಮವಾಗಿ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಯೋಗ್ಯ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದರು. ನಂದಿಮುಖ ಗಣಗಳು ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಅಲ್ಲಿ ವಸಿಷ್ಠಾದಿ ಮುನಿಗಳು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಿದರು. ನಾರದಪ್ರಮುಖರಾದ ಗಂಧರ್ವರೆಲ್ಲರೂ ಮಧುರವಾಗಿ ಹಾಡಿದರು.

ಅಪ್ಸರೆಯರು ನೃತ್ಯಮಾಡಿದರು. ಪರಿವಾರಸಮೇತನೂ ಆನಂದಭರಿತನೂ ಆದ ಶಂಕರದೇವನನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಪೂಜಿಸಿದರು.

ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ನಾನಾ ವಿಧವಾದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಗ ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ದಕ್ಷನೇ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದನು.

ಶಿವನು ಅಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಗೌರವವನ್ನೂ ಮಾತಿನ ಸತ್ಕಾರವನ್ನೂ ನೀಡಿದನು. ಆದರೆ ಈಶ್ವರನು ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ದಕ್ಷನಿಗೆ ತಲೆಬಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಲಿಲ್ಲ.

ಇದರಿಂದ ದಕ್ಷನು ಅತ್ಯಂತ ಕೋಪಗೊಂಡು, ಗರ್ವಮೋಹದಿಂದ ಹೀಗೆಂದನು: “ವಾಸ್ತವಕ್ಕೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಸಭಾಶ್ರೇಷ್ಠರೇ, ಕೇಳಿರಿ.

ನಾನು ರುದ್ರನ ಮಾವನು; ಇವನು ನನಗೆ ಮಗನಿಗೆ ಸಮಾನನು. ಹೀಗಿದ್ದೂ ಅವನು ಏಕೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಲಿಲ್ಲ? ಆದ್ದರಿಂದ ಮಹೇಶ್ವರನು ತ್ಯಜಿಸಲ್ಪಡಬೇಕಾದವನು.

ಐಶ್ವರ್ಯದ ಗರ್ವದಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಇವನು ತನ್ನ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಕೊರತೆಯುಳ್ಳವನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಪಿಶಾಚಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ಇವನು ದೇವತೆಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಹೇಗೆ ಯೋಗ್ಯನು?

ಇವನು ವರ್ಣಾಶ್ರಮಾಚಾರರಹಿತನು; ನಗ್ನನಾಗಿದ್ದು ಭಿಕ್ಷಾಭೋಜನದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಸರ್ಪಗಳನ್ನೇ ಆಭರಣಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಚಿತಾಭಸ್ಮವನ್ನು ಮೈಗೆ ಲೇಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ಹುಲಿಚರ್ಮವನ್ನು ಹೊದ್ದು ಸದಾ ಮುಂಡಮಾಲೆಯನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇಂತಹ ದೋಷಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವುದರಿಂದ ಮಹಾತ್ಮರು ಇವನನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬಾರದು.

ಶಿವನೆಂದು ಹೆಸರಿದ್ದರೂ ಇವನು ಅಶಿವನು; ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಈಶ್ವರನೆಂಬ ಅಭಿಮಾನವುಳ್ಳವನು. ದೋಷಗಳಿಗೆ ಕಾರಣನಾದ ಈ ಪಿಶಾಚರಾಜನೊಡನೆ ಮಾತಾಡಬಾರದು.”

ಹೀಗೆ ಮಿತಿಮೀರಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದ ದಕ್ಷನನ್ನು ಸ್ವಯಂಭುವಾದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಖಂಡಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಕೋಪಾವೇಶದಲ್ಲಿದ್ದ ದಕ್ಷನು ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಆ ಮಾತನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿಲ್ಲ.

ಹೀಗೆ ನಾನಾವಿಧ ನಿಂದೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಅವನನ್ನು ಕಂಡ ಭಗವಾನ್ ನಂದಿಕೇಶ್ವರನು ಕೋಪದಿಂದ ಕಣ್ಣುಕೆಂಪಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಎಲ್ಲರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆಂದನು.

ನಂದಿಕೇಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು: “ಶಿವನಿಂದೆಯಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿರುವ, ಪ್ರಜಾಪಾಲಕನೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ವ್ಯರ್ಥವಾದವನೇ, ನಿನಗೆ ಧಿಕ್ಕಾರ! ದುರ್ಮತಿಯೇ, ಮದದಲ್ಲಿ ನೆನೆದ ನೀನು ಶಿವತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿತಿಲ್ಲ.

ಇವನು ಮಾಯೆಯ ಲೀಲೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಅದರ ದೋಷಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅದರಿಂದಲೇ ಶಿವತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ಈತನನ್ನು ನೀನು ಹೇಗೆ ನಿಂದಿಸುತ್ತೀಯೆ?

ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ ಶಿವನಿಂದಕರು ನರಕಪಾತ್ರರೂ ಜ್ಞಾನರಹಿತರೂ ಆಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ನಿಂದಾವಚನದ ಫಲವಾಗಿ ನೀನು ಜ್ಞಾನಹೀನನಾಗುವೆ.

ಹಿತಾತ್ಮನಾದ ಶಂಭುವನ್ನು ಯಾವ ಬಾಯಿಯಿಂದ ನಿಂದಿಸಿದೆಯೋ, ಅದರಿಂದಲೇ ನೀನು ಮೇಕೆಯ ಮುಖವುಳ್ಳವನಾಗುವೆ; ನಿನ್ನ ರಾಜ್ಯಾಧಿಕಾರದಿಂದ ಭ್ರಷ್ಟನಾಗುವೆ.”

ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ದಕ್ಷನು ಮತ್ತೆ ಅವನಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು: “ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯೇ, ತನ್ನ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ದೂಷಿತನಾದ ಶಂಕರನನ್ನು ನೀನು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ.

ವರ್ಣಾಶ್ರಮಾಚಾರವಿಲ್ಲದೆ ಬದುಕುವ ಮನುಷ್ಯನು ಹೆಜ್ಜೆಹೆಜ್ಜೆಗೂ ಮಹಾಪಾಪಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ; ಮರಣಾನಂತರ ನರಕಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಆದ್ದರಿಂದ ಮಹಾಪಾಪಿಗಳಾದ ಶೈವರೇ, ನೀವು ... . ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿರುವ ಶಾಂಕರರು ಸದಾ ಜ್ಞಾನಹೀನರಾಗಲಿ. †

ಕಲಿಯುಗ ಬಂದಾಗ ಅವರು ಪಾಖಂಡಿಗಳಾಗಿ ಜಟಾಧಾರಿಗಳಾಗುವರು. ನಂದಿಯೇ, ನಗ್ನರೂ ಭಸ್ಮಲೇಪಿತರೂ ಆದ ರುದ್ರರು ಅಧಃಪತನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವರು.

ಸ್ತ್ರೀ, ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಮದಿರೆಗಳ ಆಸಕ್ತರೂ ನಾನಾ ಭೋಗಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರೂ ಆದ ಆ ಶಾಂಭವಮಾರ್ಗಪರಾಯಣರು ನರಕಕ್ಕೆ ಬೀಳುವರು.”

ಅವನ ತಂದೆಯಾದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಬ್ರಹ್ಮನು ಆ ಪ್ರಜಾಪತಿಯನ್ನು ಗದರಿಸಿದನು. ಅನಂತರ ಕೋಪದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದ ದಕ್ಷನು ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ಹೊರಟನು.

ಅವನಿಂದ ದುಃಖಿತರಾದ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಹೋದರು. ಶಿವನೂ ದುಃಖದಿಂದ ಕೂಡಿಕೊಂಡು ಅತ್ಯಂತ ಮ್ಲಾನನಾದನು.