ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ
॥ ಶ್ರೀಗಣೇಶಾಯ ನಮಃ ॥ ಶೌನಕ ಉವಾಚ । ಸೂತ ಸೂತ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ ಪರಮಾನಂದದಾಯಕ । ಕಥಾಮಮೃತರೂಪಾಂ ಚ ಕಥಯಸ್ವ ಮಹಾದ್ಯುತೇ ॥೧॥
ವಯಂ ಪ್ರಸನ್ನತಾಂ ಯಾತಾಃ ಕೃತಕೃತ್ಯಾ ಯಥಾ ತಥಾ । ಸುಕಥಾಮೃತಪಾನೇನ ಸ್ವಾನಂದೇನ ಪರಿಪ್ಲುತಾಃ ॥೨॥
ಕಥಯಸ್ವ ಕಥಾಂ ದಿವ್ಯಾಂ ಪಂಚದೇವೈಶ್ಚ ಕಿಂ ಕೃತಮ್ । ವಿಸ್ತಾರೇಣ ಯಥಾನ್ಯಾಯಂ ಯೇನ ಮುಕ್ತಾ ಭವಾಮ ಚ ॥೩॥
ಶ್ರೀಗಣೇಶನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಶೌನಕನು ಹೇಳಿದನು: ಸೂತನೇ, ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನೇ, ಪರಮಾನಂದವನ್ನು ನೀಡುವ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯೇ, ಅಮೃತರೂಪವಾದ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳು.
ಈ ಸುಕಥಾಮೃತವನ್ನು ಕುಡಿದು ಸ್ವಾನಂದದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ನಾವು ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿಯೂ ಕೃತಕೃತ್ಯರಾಗಿಯೂ ಆಗಿದ್ದೇವೆ.
ಐದು ದೇವತೆಗಳು ಏನು ಮಾಡಿದರೆಂಬ ದಿವ್ಯಕಥೆಯನ್ನು ಯಥಾನ್ಯಾಯವಾಗಿ ವಿವರಿಸು; ಅದರಿಂದ ನಾವು ಮುಕ್ತರಾಗುವಂತಾಗಲಿ.
ಶ್ರುತ್ವಾ ತೇಷಾಂ ಮುನೀನಾಂ ಚ ವಚನಂ ಭಕ್ತಿಭಾವಿತಮ್ । ಹೃಷ್ಟಃ ಸೂತಃ ಪುನಃ ಪ್ರಾಹ ಕಥಾಂ ಪಾಪಪ್ರಣಾಶಿನೀಮ್ ॥೪॥
ಸೂತ ಉವಾಚ । ಏವಮೇವ ಸ ದಕ್ಷೇಣ ಪೃಷ್ಟೋ ಯೋಗೀಶ್ವರೋ ಮಹಾನ್ । ಮುದ್ಗಲಸ್ತಂ ಯಥೋವಾಚ ತಥಾ ವಚ್ಮಿ ಮಹಾಮುನೇ ॥೫॥
ಮುದ್ಗಲ ಉವಾಚ । ಶೃಣು ದಕ್ಷ ಮಹಾಭಾಗ ಪಾರ್ವತ್ಯಾ ಶಿವಸನ್ನಿಧೌ । ಯತ್ಪೃಷ್ಟಂ ಯಚ್ಛ್ರುತಂ ಸರ್ವಂ ಕಥಯಾಮಿ ಸವಿಸ್ತರಮ್ ॥೬॥
ಆ ಮುನಿಗಳ ಭಕ್ತಿಭಾವಪೂರ್ಣ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಹರ್ಷಗೊಂಡ ಸೂತನು ಮತ್ತೆ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ಮಹಾಮುನಿಯೇ, ಹೀಗೆಯೇ ದಕ್ಷನು ಮಹಾಯೋಗೀಶ್ವರ ಮುದ್ಗಲನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು. ಅವನು ಹೇಳಿದಂತೆಯೇ ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
ಮುದ್ಗಲನು ಹೇಳಿದನು: ಮಹಾಭಾಗ ದಕ್ಷನೇ, ಕೇಳು. ಶಿವನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿ ಕೇಳಿದುದನ್ನೂ ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡುದನ್ನೂ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
ಪಾರ್ವತ್ಯುವಾಚ । ಭಗವನ್ ದೇವದೇವೇಶ ತಾರಿತಾಽಹಂ ತ್ವಯಾ ಪ್ರಭೋ । ಸುಕಥಾಮೃತಪಾನೇನ ಕೃತಕೃತ್ಯಾಽಸ್ಮಿ ಸಾಂಪ್ರತಮ್ ॥೭॥
ಪಂಚ ದೇವಾಃ ಸಮರ್ಥಾಶ್ಚ ಪ್ರಾಪ್ತವನ್ತೋ ವರದಾನತಃ । ಕಿಂ ಚಕ್ರುಸ್ತೇ ಮಹಾತ್ಮಾನಃ ಕಥಯಸ್ವ ವಿಧಾನತಃ ॥೮॥
ಗಣೇಶಭಕ್ತಿಯುಕ್ತಂ ಚೇಚ್ಚರಿತಂ ಕಥಯಸ್ವ ಮೇ । ಅಥವಾ ಗಾಣಪತ್ಯಾನಾಂ ಚರಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮದಾಯಕಮ್ ॥೯॥
ವ್ಯರ್ಥಸಂಲಪನೇನಾಯುರ್ನಾಶಃ ಕಾರ್ಯೋ ನ ಶೋಭನೈಃ । ಧನ್ಯಾಸ್ತೇ ಸಾಧವೋ ಲೋಕಾ ಗಣರಾಡ್ಭಕ್ತಿಭಾವಿತಾಃ ॥೧೦॥
ಪಾರ್ವತಿ ಹೇಳಿದಳು: ಭಗವಂತನೇ, ದೇವದೇವೇಶನೇ, ಪ್ರಭುವೇ, ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸಿದ್ದೀಯೆ. ಈ ಸುಕಥಾಮೃತಪಾನದಿಂದ ಈಗ ನಾನು ಕೃತಕೃತ್ಯಳಾಗಿದ್ದೇನೆ.
ವರದಾನದಿಂದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದ ಆ ಐದು ಮಹಾತ್ಮ ದೇವತೆಗಳು ಏನು ಮಾಡಿದರು? ಅದನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೇಳು.
ಗಣೇಶಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅವರ ಚರಿತೆಯನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳು; ಇಲ್ಲವೇ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ನೀಡುವ ಗಾಣಪತ್ಯರ ಚರಿತೆಯನ್ನು ಹೇಳು.
ನಿಷ್ಪ್ರಯೋಜಕ ಸಂಭಾಷಣೆಯಿಂದ ಆಯುಷ್ಯವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಬಾರದು. ಗಣರಾಜನ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಸಜ್ಜನರು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಧನ್ಯರು.†
ಮುದ್ಗಲ ಉವಾಚ । ಪ್ರಿಯಾಯಾ ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾಽತಿಹೃಷ್ಟಃ ಸ ಮಹೇಶ್ವರಃ । ಉವಾಚ ಸ್ಮಯಮಾನಶ್ಚಾಲಿಂಗ್ಯ ದೇವೀಂ ಮಹಾಯಶಾಃ ॥೧೧॥
ಶಿವ ಉವಾಚ । ಧನ್ಯಾಽಸಿ ಪಾರ್ವತಿ ತ್ವಂ ಚ ಸಾರ್ಥಕಂ ಜನ್ಮ ತೇ ಪರಮ್ । ಭಕ್ತ್ಯಾ ಧೃತೋ ಗಣೇಶೋಽಯಂ ಹೃದಿ ತೇನ ವರಾನನೇ ॥೧೨॥
ಗಣೇಶಭಕ್ತಿಯುಕ್ತಾ ಯೇ ನರಾಸ್ತೇ ಬ್ರಹ್ಮರೂಪಿಣಃ । ದರ್ಶನಾನ್ಮುಕ್ತಿದಾತಾರಃ ಸರ್ವೇಭ್ಯೋ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ ॥೧೩॥
ಮುದ್ಗಲನು ಹೇಳಿದನು: ಪ್ರಿಯೆಯ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಅತ್ಯಂತ ಹರ್ಷಗೊಂಡ ಮಹಾಯಶಸ್ವಿ ಮಹೇಶ್ವರನು ದೇವಿಯನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು ನಗುತ್ತ ಹೇಳಿದನು.
ಶಿವನು ಹೇಳಿದನು: ಸುಂದರಮುಖಿಯೇ, ಪಾರ್ವತಿ, ನೀನು ಧನ್ಯಳು. ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಗಣೇಶನನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿರುವುದರಿಂದ ನಿನ್ನ ಜನ್ಮವು ಅತ್ಯಂತ ಸಾರ್ಥಕವಾಗಿದೆ.
ಗಣೇಶಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮನುಷ್ಯರು ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪರು. ಅವರ ದರ್ಶನವು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ; ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ.
ಗಣೇಶಂ ಯಃ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಸಿದ್ಧಿಮಿಚ್ಛತಿ ಶಾಶ್ವತೀಮ್ । ಸ ಮೂಢಾತ್ಮಾ ತು ವಿಜ್ಞೇಯೋ ನಾರಕೀ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ ॥೧೪॥
ಅನ್ಯದೇವಸ್ಯ ಯೇ ಭಕ್ತಾ ಗಣೇಶಂ ನಾರ್ಚಯಂತಿ ಚೇತ್ । ತೇಷಾಂ ನ ಭವಿತಾ ಸಿದ್ಧಿರ್ನರಕೇಷು ಪತಂತಿ ತೇ ॥೧೫॥
ಸುಧಾಂ ಸಂತ್ಯಜ್ಯ ರೂಕ್ಷಾನ್ನಂ ಸೇವತೇ ದುರ್ಮತಿರ್ಯಥಾ । ಗಣೇಶಾನಂ ತಥಾ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾಽನ್ಯಸ್ಯ ದೇವಸ್ಯ ಸೇವಕಃ ॥೧೬॥
ಅಸ್ಮಾಕಂ ಜನಕೋ ಮಾತಾ ಸರ್ವೇಷಾಂ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ । ಜ್ಯೇಷ್ಠರಾಜ ಇತಿ ಖ್ಯಾತಸ್ತೇನಾದೌ ಪೂಜ್ಯಕೋಽಭವತ್ ॥೧೭॥
ಗಣೇಶನನ್ನು ತೊರೆದು ಶಾಶ್ವತ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಮೂಢಾತ್ಮನೂ ನರಕಸ್ಥನೂ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ.
ಬೇರೆ ದೇವರ ಭಕ್ತರು ಗಣೇಶನನ್ನು ಅರ್ಚಿಸದಿದ್ದರೆ ಅವರಿಗೆ ಸಿದ್ಧಿ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಅವರು ನರಕಗಳಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ.
ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವನು ಅಮೃತವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಒಣ ಅನ್ನವನ್ನು ಸೇವಿಸುವಂತೆ, ಗಣೇಶನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ದೇವರ ಸೇವಕನಾಗುವವನೂ ಹಾಗೆಯೇ.
ಅವನು ನಮಗೂ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಂದೆಯೂ ತಾಯಿಯೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ; ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ. ಜ್ಯೇಷ್ಠರಾಜನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮೊದಲಿಗೆ ಪೂಜ್ಯನಾದನು.
ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಗಣೇಶಂ ಮೂಢಾತ್ಮಾ ದೇವಾದೀನಪಿ ಪೂಜಯೇತ್ । ಗಣೇಶೋ⟦…⟧ತ್ತಂ ವೈ ಕ್ಷಿಪಾಮೋ ನರಕೇ ವಯಮ್ ॥೧೮॥
ಗಣೇಶನಿಂದಕೋ ಜಂತುರಸ್ಮಾಕಂ ಭಕ್ತಿಕಾರಕಃ । ನಾರಕೀ ಭವಿತಾ ಸದ್ಯೋಽಸ್ಮದ್⟦…⟧ ॥೧೯॥
ಅತಸ್ತ್ವಂ ಧನ್ಯರೂಪಾಽಸಿ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಮೂಲಬೀಜಕಮ್ । ಭಜಸಿ ತ್ವಂ ಗಣೇಶಾನಂ ಭಕ್ತಿಭಾವಸಮನ್ವಿತಾ ॥೨೦॥
ಸತ್ಯಂ ದೇವಿ ತ್ವಯಾ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಗಾಣೇಶಾನಾಂ ಪ್ರಕೀರ್ತನಮ್ । ಗಣೇಶಸ್ಯ ಚ ವಾ ಕಾರ್ಯಂ ತೇನ ಜನ್ಮ ಕೃತಾರ್ಥಕಮ್ ॥೨೧॥
ಗಣೇಶನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ದೇವಾದಿಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಮೂಢಾತ್ಮನನ್ನು, ಗಣೇಶನ ಕುರಿತು ⟦…⟧ ಮಾಡಿದ ಅವನನ್ನು ನಾವು ನರಕಕ್ಕೆ ಹಾಕುತ್ತೇವೆ.†
ಗಣೇಶನನ್ನು ನಿಂದಿಸಿ ನಮ್ಮ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಜೀವಿಯು ಕೂಡಲೇ ನರಕಸ್ಥನಾಗುವನು ⟦…⟧.†
ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಧನ್ಯಳು. ಎಲ್ಲರ ಮೂಲಬೀಜವಾದ ಗಣೇಶನನ್ನು ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಕೂಡಿದವಳಾಗಿ ಭಜಿಸುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ.
ದೇವಿ, ಗಾಣೇಶರ ಚರಿತೆಯನ್ನಾಗಲಿ ಗಣೇಶನ ಕಾರ್ಯವನ್ನಾಗಲಿ ಕೀರ್ತಿಸುವುದರಿಂದ ಜನ್ಮವು ಕೃತಾರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನೀನು ಹೇಳಿದ್ದು ಸತ್ಯ.
ಗಣೇಶಂ ಪ್ರಾರ್ಥಯಾಮೀತಿ ಶೃಣು ಚಿಂತಾಮಣೇ ಪ್ರಭೋ । ಚಿತ್ತೇ ನಿವಾಸಕಾರಿನ್ ವೈ ಗಜಾನನ ಮಹೋದರ ॥೨೨॥
ಗಾಣಪತ್ಯಾ ಮಹಾಭಾಗಾಸ್ತೇಷಾಂ ಸಂಗಃ ಸದಾಸ್ತು ಮೇ । ತೇಷಾಂ ಮಧ್ಯೇ ತಥಾ ವಾಸಂ ದೇಹಿ ತ್ವಂ ದ್ವಿರದಾನನ ॥೨೩॥
ಅಗ್ರೇ ಮೇ ಗಾಣಪತ್ಯಾಸ್ತೇ ಪೃಷ್ಠೇ ವಾಮೇ ಚ ದಕ್ಷಿಣೇ । ಸರ್ವತ್ರ ಸಹ ತೈರ್ವಾಸೋ ಗಾಣಪತ್ಯೈರ್ಭವೇದಿತಿ ॥೨೪॥
ನಾನು ಗಣೇಶನನ್ನು ಹೀಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತೇನೆ: ಪ್ರಭುವಾದ ಚಿಂತಾಮಣಿಯೇ, ಚಿತ್ತದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುವವನೇ, ಗಜಾನನನೇ, ಮಹೋದರನೇ, ಕೇಳು.
ಮಹಾಭಾಗರಾದ ಗಾಣಪತ್ಯರ ಸಂಗವು ನನಗೆ ಸದಾ ಇರಲಿ. ಗಜಾನನನೇ, ಅವರ ನಡುವೆ ವಾಸವನ್ನೂ ನೀಡು.
ನನ್ನ ಮುಂದೆ, ಹಿಂದೆ, ಎಡಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಬಲಕ್ಕೆ ಆ ಗಾಣಪತ್ಯರು ಇರಲಿ; ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ಅವರೊಂದಿಗೆ ವಾಸವಾಗಲಿ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಯೇಷಾಂ ಮುಖಾರವಿಂದೇಷು ಗಣೇಶಚರಿತಂ ಬಭೌ । ಭವಬಂಧಹರಂ ಪೂರ್ಣಮಿಹಾಮುತ್ರ ಸುಖಪ್ರದಮ್ ॥೨೫॥
ಚರಿತಂ ಗಾಣಪತ್ಯಾನಾಂ ಗಣರಾಟ್ಸೇವನಾತ್ಮಕಮ್ । ಅಹರ್ನಿಶಂ ಪ್ರಭವತಿ ಚೇಷ್ಟದಂ ಢುಂಢಿಭಕ್ತಿದಮ್ ॥೨೬॥
ತಾರಿತೋಽಹಂ ತ್ವಯಾ ದೇವಿ ಕಥಾಂ ಪೃಚ್ಛಸಿ ಮಾಂ ಪುನಃ । ಗಣೇಶಭಕ್ತಿಪೂತಾಂ ವಾ ಭಕ್ತಾನಾಂ ತಸ್ಯ ಭಾವತಃ ॥೨೭॥
ಪ್ರಷ್ಟುಃ ಶ್ರೋತುಶ್ಚ ವಕ್ತುಶ್ಚ ತ್ರಯಾಣಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಭೂಯಪದಪ್ರದಾ । ಇಹ ತಾಂ ತು ವದಾಮಿ ತ್ವಾಂ ಗಾಣೇಶೀಂ ಸುಖದಾಯಿನೀಮ್ ॥೨೮॥
ಯಾರ ಮುಖಕಮಲಗಳಲ್ಲಿ ಗಣೇಶನ ಚರಿತೆಯು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಭವಬಂಧನವನ್ನು ಕಳೆಯುವ, ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸುಖವನ್ನು ನೀಡುವ ಪೂರ್ಣ ಚರಿತೆಯಾಗಿದೆ.
ಗಾಣಪತ್ಯರ ಚರಿತೆಯು ಗಣರಾಜನ ಸೇವಾಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ. ಅದು ಹಗಲಿರುಳು ಇಷ್ಟಾರ್ಥವನ್ನೂ ಢುಂಢಿಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.
ದೇವಿ, ನೀನು ಗಣೇಶಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪವಿತ್ರವಾದ ಕಥೆಯನ್ನೂ ಅವನ ಭಕ್ತರ ಕಥೆಯನ್ನೂ ಭಾವಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಕೇಳುವುದರಿಂದ ನನ್ನನ್ನೂ ಉದ್ಧರಿಸಿದ್ದೀಯೆ.
ಪ್ರಶ್ನಿಸುವವನು, ಕೇಳುವವನು ಮತ್ತು ಹೇಳುವವನು ಎಂಬ ಮೂವರಿಗೂ ಬ್ರಹ್ಮಭಾವದ ಪದವಿಯನ್ನು ನೀಡುವ, ಸುಖದಾಯಕವಾದ ಆ ಗಾಣೇಶೀಕಥೆಯನ್ನು ಈಗ ನಿನಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
ಪಂಚದೇವಾಸ್ತಥಾ ಜಾತಾ ಯಥಾ ಗಣಪತಿಃ ಸ್ವಯಮ್ । ವರದಃ ಕಥಯಾಮಾಸ ಈಶ್ವರಾಜ್ಞಾನಭಾವಿತಾಃ ॥೨೯॥
ಪಂಚಲೋಕಾಃ ಸಮುದ್ಭೂತಾ ವರದಾನಪ್ರಭಾವತಃ । ನಿರಾಧಾರಾ ಅಖಂಡಾಶ್ಚಾವಸಂಸ್ತೇಷು ವಿಭಾಗಶಃ ॥೩೦॥
ಕೈಲಾಸೇ ಶಂಕರಶ್ಚೈವ ವೈಕುಂಠೇ ವಿಷ್ಣುರೇವ ಚ । ಸೌರಲೋಕೇ ರವಿಃ ಶಕ್ತಿಲೋಕೇ ಚೈವ ಜಗನ್ಮಯಿ ॥೩೧॥
ಸತ್ಯಲೋಕೇ ತಥಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ ವಸತಿ ಸ್ಮ ಮುದಾನ್ವಿತಃ । ಐಶ್ವರ್ಯಭೋಗಭೋಕ್ತಾರಃ ಪರಸ್ಪರಹಿತೇ ರತಾಃ ॥೩೨॥
ವರದನಾದ ಗಣಪತಿಯು ಸ್ವತಃ ಹೇಳಿದಂತೆಯೇ ಐದು ದೇವತೆಗಳು ಈಶ್ವರನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದರು.†
ವರದಾನದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಐದು ಲೋಕಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು. ಅವು ನಿರಾಧಾರವೂ ಅಖಂಡವೂ ಆಗಿದ್ದವು; ದೇವತೆಗಳು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ವಾಸಿಸಿದರು.
ಜಗನ್ಮಯಿ, ಕೈಲಾಸದಲ್ಲಿ ಶಂಕರನು, ವೈಕುಂಠದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವು, ಸೌರಲೋಕದಲ್ಲಿ ರವಿಯು ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಲೋಕದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯು ವಾಸಿಸಿದರು.
ಹಾಗೆಯೇ ಸತ್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ವಾಸಿಸಿದನು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಐಶ್ವರ್ಯಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತ ಪರಸ್ಪರರ ಹಿತದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದರು.
ಸತ್ಯಸಂಕಲ್ಪವನ್ತಸ್ತ ಈಶ್ವರಾ ಬ್ರಹ್ಮಮಾನಿನಃ । ಬಹುಕಾಲೇನ ತೇಷಾಂ ವೈ ಮತ್ಸರಃ ಸಮಜಾಯತ ॥೩೩॥
ಅಹಂ ಶ್ರೇಷ್ಠತಮಶ್ಚೈವ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಪ್ರಭುರೀಶ್ವರಃ । ಹೃದಯೇ ಮನ್ಯಮಾನಾಸ್ತೇ ವಿವಾದಂ ಚಕ್ರುರಂಜಸಾ ॥೩೪॥
ಸತ್ಯಸಂಕಲ್ಪವುಳ್ಳ ಆ ಈಶ್ವರರು ತಮ್ಮನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮವೆಂದು ಅಭಿಮಾನಿಸಿದ್ದರು. ಬಹುಕಾಲದ ನಂತರ ಅವರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ಸರ್ಯವುಂಟಾಯಿತು.
“ನಾನೇ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠನು; ಎಲ್ಲರ ಪ್ರಭುವೂ ಈಶ್ವರನೂ ನಾನು” ಎಂದು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಭಾವಿಸುತ್ತ ಅವರು ವಾದವಿವಾದ ಮಾಡತೊಡಗಿದರು.
ಆಪಶ್ಚ ತತ್ರ ಸಂಸೃಷ್ಟಾ ವಿಷ್ಣುನಾ ಸ್ವಶರೀರತಃ । ತಾಸು ಸಂಸುಪ್ತವಾನ್ ದೇವೋ ಬಹುಕಾಲಂ ಯಥಾಸುಖಮ್ ॥೩೫॥
ಜಲೇ ಶೈವಾಲವಲ್ಲೀ ಚ ಸಮುತ್ಪನ್ನಾ ಕ್ರಮೇಣ ವೈ । ಬಹುಕಾಲೇನ ತನ್ಮಧ್ಯೇ ಪೃಥ್ವೀ ಜಾತಾ ಸ್ವಭಾವತಃ ॥೩೬॥
ಲೀಲಾರ್ಥಂ ವಿಷ್ಣುನಾ ಸೃಷ್ಟಂ ನಾಭ್ಯಾಂ ಕಮಲಮುಜ್ಜ್ವಲಮ್ । ಶತಯೋಜನವಿಸ್ತಾರಂ ಕರ್ಣಿಕಾಪತ್ರಶೋಭಿತಮ್ ॥೩೭॥
ಸುವಾಸಬಹುಲಂ ವೀಕ್ಷ್ಯ ತೇನ ರೇಮೇ ಜನಾರ್ದನಃ । ಏಕಕಾಲೇ ಜಗಾಮ ಸ್ಮ ತತ್ರ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಪಿತಾಮಹಃ ॥೩೮॥
ಕಮಲಂ ತೇನ ಸಂದೃಷ್ಟಂ ವಿಸ್ಮಿತೋ ಹೃದಯೇ ಭೃಶಮ್ । ಕೇನ ಸೃಷ್ಟಮಿದಂ ದಿವ್ಯಂ ಪದ್ಮಂ ಪರಮಶೋಭನಮ್ ॥೩೯॥
ಆಗ ವಿಷ್ಣುವು ತನ್ನ ದೇಹದಿಂದ ನೀರನ್ನು ಸೃಜಿಸಿದನು. ಅದರಲ್ಲಿ ದೇವನು ಬಹುಕಾಲ ಸುಖವಾಗಿ ಶಯನಿಸಿದನು.
ಆ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕ್ರಮೇಣ ಶೈವಾಲಬಳ್ಳಿ ಹುಟ್ಟಿತು. ಬಹುಕಾಲದ ನಂತರ ಅದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯು ಸ್ವಭಾವತಃ ಉಂಟಾಯಿತು.
ಲೀಲೆಗಾಗಿ ವಿಷ್ಣುವು ತನ್ನ ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ ಉಜ್ಜ್ವಲವಾದ ಕಮಲವನ್ನು ಸೃಜಿಸಿದನು. ಅದು ನೂರು ಯೋಜನಗಳ ವಿಸ್ತಾರವುಳ್ಳದ್ದೂ ಕರ್ಣಿಕಾ ಮತ್ತು ದಳಗಳಿಂದ ಶೋಭಿಸುವುದೂ ಆಗಿತ್ತು.
ಮಿಗಿಲಾದ ಸುಗಂಧವುಳ್ಳ ಆ ಕಮಲವನ್ನು ನೋಡಿ ಜನಾರ್ದನನು ಅದರಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸಿದನು. ಒಮ್ಮೆ ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದನು.
ಆ ಕಮಲವನ್ನು ಕಂಡು ಅವನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಂಡನು: “ಈ ಪರಮಸುಂದರ ದಿವ್ಯಪದ್ಮವನ್ನು ಯಾರು ಸೃಜಿಸಿದರು?”
ತತ್ರ ನಾರಾಯಣಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪ್ರಸುಪ್ತಂ ಸ ಮಹಾರ್ಣವೇ । ಸಮುತ್ಥಾಪಯಾಮಾಸ ಬ್ರಹ್ಮಾ ತಂ ಸ್ನೇಹಭಾವತಃ ॥೪೦॥
ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ವಚನೇನೈವ ಸಮುತ್ತಸ್ಥೌ ಜನಾರ್ದನಃ । ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ಮಾನಯಾಮಾಸ ಸ್ವಾಗತಂ ಭೋ ಪಿತಾಮಹ ॥೪೧॥
ತತ್ರ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಮಹಾವಿಷ್ಣುಂ ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ಸಮತ್ಸರಃ । ಕಿಂ ಮೋಹಾರ್ಥಂ ತ್ವಯಾ ಸೃಷ್ಟಂ ಪದ್ಮಂ ಪರಮಶೋಭನಮ್ ॥೪೨॥
ಮಹಾಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ನಾರಾಯಣನು ಮಲಗಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡ ಬ್ರಹ್ಮನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿದನು.
ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಾತಿನಿಂದಲೇ ಜನಾರ್ದನನು ಎದ್ದುಬಂದು “ಪಿತಾಮಹನೇ, ಸ್ವಾಗತ” ಎಂದು ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಗೌರವಿಸಿದನು.
ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮನು ಮಾತ್ಸರ್ಯದಿಂದ ಮಹಾವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: “ನನ್ನನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸಲು ಈ ಪರಮಸುಂದರ ಪದ್ಮವನ್ನು ನೀನು ಸೃಜಿಸಿದ್ದೀಯೇ?”
ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಜಗತ್ಸ್ರಷ್ಟಾ ಸರ್ವಾದಿಃ ಸರ್ವಭಾವನಃ । ಮಯಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯತೇ ಸೃಷ್ಟಿಃ ಪಶ್ಚಾತ್ತ್ವಂ ಪಾಲಯಿಷ್ಯಸಿ ॥೪೩॥
ಸೃಜಾಮಿ ಯದಿ ನೋ ತಾಂ ಚೇತ್ಕಿಂ ಪಾಸಿ ತ್ವಂ ಜನಾರ್ದನ । ಮದಧೀನಶ್ಚ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಭಾವಸ್ತೇನಾಹಮೀಶ್ವರಃ ॥೪೪॥
“ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮನು, ಜಗತ್ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನು, ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಆದಿಯೂ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡುವವನೂ ಆಗಿದ್ದೇನೆ. ನಾನು ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ನೀನು ಅದನ್ನು ಪಾಲಿಸುವೆ.”
“ಜನಾರ್ದನನೇ, ನಾನು ಸೃಜಿಸದಿದ್ದರೆ ನೀನು ಏನನ್ನು ಪಾಲಿಸುವೆ? ಎಲ್ಲರ ಅಸ್ತಿತ್ವವೂ ನನ್ನ ಅಧೀನವಾಗಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನೇ ಈಶ್ವರನು.”
ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ವಿಸ್ಮಿತಃ ಸ ಜನಾರ್ದನಃ । ಉವಾಚ ಮಧುರಂ ವಾಕ್ಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ಸಾಂತ್ವಯನ್ನಿವ ॥೪೫॥
ವಿಷ್ಣುರುವಾಚ । ಸೃಷ್ಟವಾನ್ ಕಮಲಂ ನಾಹಂ ಮೋಹಿತುಂ ತ್ವಾಂ ಪಿತಾಮಹ । ಲೀಲಾರ್ಥಂ ಪದ್ಮಮೇವೇದಂ ಪಶ್ಯ ತ್ವಂ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ ॥೪೬॥
ಸಮತ್ಸರಮಿದಂ ವಾಕ್ಯಂ ತ್ವಯೋಕ್ತಂ ಯತ್ಪಿತಾಮಹ । ಅಹಂ ತ್ವಾಂ ಪಾಲಯಾಮೀದಂ ತೇನ ಸ್ರಷ್ಟಾ ಭವಾನ್ ಕಿಲ ॥೪೭॥
ನಾನ್ಯೋ ಪಾತಾಸ್ತಿ ಮತ್ತಸ್ತೇ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಪಾತೃಭಾವತಃ । ಅಹಂ ಸ್ಥಿತೋ ಮಹಾವಿಷ್ಣುರ್ಮತ್ಸಮೋ ನೈವ ವಿದ್ಯತೇ ॥೪೮॥
ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಂಡ ಜನಾರ್ದನನು ಅವನನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸುವವನಂತೆ ಮಧುರವಾಗಿ ಹೇಳಿದನು.
ವಿಷ್ಣುವು ಹೇಳಿದನು: “ಪಿತಾಮಹನೇ, ನಿನ್ನನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸಲು ನಾನು ಕಮಲವನ್ನು ಸೃಜಿಸಲಿಲ್ಲ. ಈ ಪದ್ಮವು ಲೀಲೆಗಾಗಿಯೇ ಇದೆ ಎಂದು ತಿಳಿ; ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ.”
“ಪಿತಾಮಹನೇ, ನೀನು ಹೇಳಿದ ಮಾತು ಮಾತ್ಸರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತೇನೆ; ಅದರಿಂದಲೇ ನೀನು ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾಗಿರುವೆ.”†
“ಎಲ್ಲರ ಪಾಲಕನಾಗಿರುವ ನನ್ನ ಹೊರತು ನಿನಗೆ ಬೇರೆ ಪಾಲಕನಿಲ್ಲ. ನಾನು ಮಹಾವಿಷ್ಣುವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದೇನೆ; ನನಗೆ ಸಮಾನನಾದವನು ಇಲ್ಲ.”
॥ ಓಮಿತಿ ಶ್ರೀಮದಾನ್ತ್ಯೇ ಪುರಾಣೋಪನಿಷದಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮೌದ್ಗಲೇ ಮಹಾಪುರಾಣೇ ಪ್ರಥಮೇ ಖಂಡೇ ವಕ್ರತುಂಡಚರಿತೇ ಬ್ರಹ್ಮವಿಷ್ಣುವಿವಾದೋ ನಾಮ ದ್ವಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ॥
ಹೀಗೆ ಶ್ರೀಮದಾಂತ್ಯ ಪುರಾಣೋಪನಿಷತ್ತಾದ ಶ್ರೀಮನ್ಮೌದ್ಗಲ ಮಹಾಪುರಾಣದ ಪ್ರಥಮ ಖಂಡದ ವಕ್ರತುಂಡಚರಿತೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮವಿಷ್ಣುವಿವಾದವೆಂಬ ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಮುಗಿಯಿತು.